سيبستان

رسانه ای که درماندگی را پس می زند

Sun, 05 Sep 2010 12:45:32 +0000

بیانیه دیدگاههای ایران ندا
ما چه می خواهیم؟

ما در دوره‌ی زمانی ویژه‌ای و در پاسخ به نیازهای ویژه‌ای بر آن شده ایم رسانه‌ای بنیاد گذاریم که هم عزیمتگاه آن دفاع از آزادی بیان باشد هم هدف آن. ویژگی این دوران برآمدِ جنبش آزادی‌خواهانه‌ی مردم ایران است، استبدادِ فقاهتی همچنان ادامه دارد و نظام تبعیضیِ حاصل از درهم‌آمیزیِ دین و دولت به مرحله‌‌ی تازه‌ای از سرکوبگری پا نهاده است.

آینده اما آغاز شده است؛ باید ندای‌اش را شنید و آن را بازتاب داد. ما وظیفه‌ی خود می‌دانیم که به سهم خود رسانه‌ای شویم برای این ندای آینده. این آینده همانا اراده‌ی مردم ایران به تغییر سرنوشت خود است. آنان آزادی و عدالت می‌خواهند. تظاهرات میلیونی و مقاومتی که با سرکوب خیابانی و سانسور و زندان و تبعید درهم‌شکستنی نیست، گواه این اراده است.

ندایی که برخاسته، علیه تبعیض و ستم است. رسانه‌ی ما می‌خواهد رساننده‌ی این ندا باشد. رساننده‌ی صدای آزادیخواهان و کسانی که نظام تبعیض و ستم از بیان آشکار خواسته و نظر محروم‌شان کرده است.

ما به آزادی بیان، نه تنها به عنوان عزیمتگاه و هدف، بلکه همچون فرهنگ می‌نگریم. احترام به شأن انسانی همگان، احترام به مخالف، پرهیز از هیاهو‌گری، رواداری و اظهار نظر مسئولانه و چاره‌یابی بر اساس گفتگو از عناصر اصلی این فرهنگ هستند. ما می‌خواهیم به سهم خود در ریشه‌دار کردن این فرهنگ در میان ایرانیان بکوشیم.

ما رسانه‌ایم، نه حزب سیاسی. آرمان ما آن است که در کشور آزادی بیان بدون هیچ قید و بندی برقرار شود. همراهان و کوشندگان "ایران ندا" دیدگاههای سیاسی خود را دارند. اما هدف مشترک جمع ما "آزادی بیان" است.

تجربه‌‌ی سی ساله به ما آموخته است که با وجود نظام ولایت فقیه و درهم‌آمیختگی دین و دولت آزادی بیان به دست نمی‌آید. از این رو ما خواهان آنچنان تحول سیاسی‌ای هستیم که به تبعیض‌هایی که حکومت فقاهتی برقرار یا تحکیم کرده، پایان دهد. ما هیچ گونه پیش‌داوری‌ در مورد چگونگی این تحول نداریم. اما میدانی فراهم می‌کنیم که تحول‌خواهان ضدتبعیض بتوانند در آن نظرشان را بیان کنند.

ما به اعتقادات مردم احترام می‌گذاریم و در عین حال منتقد کسان و دیدگاه‌هایی هستیم که با سوءاستفاده از انگیزه‌های اعتقادی مردم مبلغ خرافه و تبعیض‌ باشند.

ما در انتقاد از آن عناصر اسارت‌آور فرهنگ و آموزش و سامان اجتماعی پا فشاری می کنیم. ما رسانه خود را در مسیرِ پس زدنِ درماندگی و ناکامی‌های آموخته یا تحمیل شده به فرد و جامعه ایرانی و نمایشِ شایستگی، کامیابی و آینده‌داری قرار می دهیم.

ما خود را عقل کل نمی دانیم و بنیان اعتقاد ما ‌اصل گفت‌وگو، چندصدایی بودن، و نگرش انتقادی‌ای است که خودمان را نیز در بر می گیرد.

ما رسانه‌‌ی ضد تبعیض ایم. با هر نوع تبعیضِ دینی، جنسی، طبقاتی، قومی و زبانی می‌ستیزیم. کوشش ما در جهت روشنگری در مورد تبعیض‌ها و چاره‌جویی برای رفع آنها ست.

ما آزادی‌خواه ایم. با تمام امکانات خود نظام زندان و شکنجه‌ای را که نماد آن سنگسار است، افشا می‌کنیم.

ما عدالت‌خواه ایم. محرومیت‌ها را بیان می‌کنیم و دفاع از حقوق همه‌ی شهروندان را وظیفه‌ی خود می‌دانیم.

ما آزادی و برابری حقوق زنان و مردان را یکی از شاخصهای اصلی آزادی جامعه می‌دانیم. تریبون ما آشکارا در جهتِ یاوری به آزادی و برابری زنان قرار می‌گیرد.

ما رسانه‌ای شاد هستیم. ما به پایمال کردنِ حق شادی به عنوان ستمی ضد انسانی می‌نگریم. رسانه‌‌ی ما رسانه‌ای شاد و امیدبخش برای جوانان است.

ما به بازنمایی جریان‌های اصلی بسنده نمی‌کنیم. همواره می‌گوییم و نشان می‌دهیم که می‌توان به هر چیز به گونه‌ای دیگر نگریست.

ما طرفدارِ محیطِ زیستِ پاک و زندگی‌بخش ایم.

ما با نظامی‌گری و برنامه‌ی‌ اتمی حکومتِ ایران مخالف‌ایم. این برنامه را برای امنیت عمومی به شدت خطرناک می‌بینیم.

ما با همه‌ی مردم جهان همبسته‌ایم. به هیچ مردم و کشوری کینه نمی ورزیم. خواهانِ دوستیِ همه‌ی ملت‌ها در خاورمیانه ایم و آرمانِ خود را اتحادِ مردمان و برچیدنِ مرزها و گفتگوی فرهنگ‌ها قرار داده‌ایم.

ما مبلغِ صلح ایم. تبعیض‌ها در کشور ما شکافهای عمیقی در میان گروه‌های اعتقادی، گروه‌های سیاسی، اقوام، قشرهای گوناگون، و میان نسل‌ها ایجاد کرده که به شدت به صلح و همبستگی اجتماعی آسیب رسانده است. ما برآن ایم که برای همزیستی و صلح و آینده‌سازی مشترک باید به گفت‌وگو روی آورد.

مخاطبِ ما هر کسی است که خواهان تحول دموکراتیک باشد، خواهان نوسازی و پیشرفت ایران باشد، خواهان گسترش عدالت در وطن باشد.

ما خبردهنده‌ایم، فراخواننده نیستیم! رسانه‌ی ما برای هیچ اقدام جمعی فراخوان نمی‌دهد. ما روشنگری می‌کنیم، رهبری نمی‌کنیم.

ما مدیریت رسانه را کاری حرفه‌ای می‌دانیم. نیروی حرفه‌ای ما طبق اصول رسانه‌ عمل می‌کند و به محتوا و صورت هر دو توجه دارد. بخش اجرایی ما با استقلال عمل نسبی پیش می‌رود و در کار ما هم مسئؤلیت جمعی وجود دارد و هم مسئولیت فردی. ما می‌کوشیم شایسته‌ی اعتماد مردم آزادیخواه و عدالت‌طلب باشیم.

ما در مورد کارکردِ ایران‌ندا به شفافیت معتقدیم. سامانِ کارِ خود را چنان قرار داده‌ایم که فعالیتهایِ مالیِ بنیاد "ایران‌ندا" همواره زیر نظارتِ مستقل و قانونی باشد.

وبلاگهایی که فرصتی برای هم اندیشی اند

Tue, 31 Aug 2010 23:06:06 +0000

سالی که گذشت دهها مطلب خوب عمدتا در وبلاگها خواندم. سال گذشته سال وبلاگ بود. هر کس می گوید وبلاگستان ساکت است و راکد است بی انصافی می کند. وبلاگستان گاهی به تعطیلات می رود اما در سالهای اخیر هیچ رسانه ای به اندازه وبلاگ و دیگر رسانه های خرد در انتقال پیام موثر نبوده است خاصه در سال پار که رسانه ها به هزار تیر بلا دوخته شدند و تنها وبلاگ نفس می کشید. وبلاگستان در سال گذشته فقط پیام رسان هم نبوده است بلکه تحلیلگر سوانح ایام و احوال ما و وطن ما بوده است. دیدم دوستان دارند 5 وبلاگ خوبی که می شناسند معرفی می کنند به بهانه روز جهانی وبلاگ. من هم پرونده گوگل خوان ام را باز کردم و دستچینی از بهترین مطالبی که سال پیش خوانده ام (که چندین برابر این فهرست است) انتخاب کردم. یعنی هم وبلاگ را نشان داده ام و هم آن مطلبی را که نشان کرده بودم که از خواندن اش کیف کرده بودم و به نویسنده آفرین کرده بودم. این است آن فهرست که از جدید به قدیم مرتب شده است یعنی از تازه ترین مطلبی که برچسب خورده تا اوت سال پیش:

عباس عبدی
فراتر از خبر؛ از اذان تا اذان!

مخلوق
زیبایی‌شناسی لباس‌شخصی‌ها

نقدی بر روایت‌گر ِ حلقه‌ی ِ شرف

مجمع دیوانگان

با دست خالی در چند جبهه نمی جنگند

فرحنار امراللهی

جناب آقای جعفر پناهی و خانواده

سپینوزی

Reading :: Rules for Radicals

سفر به انتهای شب
زیر پل حافظ

در گلستانه

مباد که آنها شویم

لویاتان

و قابیل گفت: عکس امام را آتش بزن

سپر دفاع موشکی هم رفت

ایمایان
ده توصیه به رهبر
آیا حوزه مستقل است؟
کندوی زمان ما

بوی خاک
قصه‌های من و رامین (معاون مطبوعاتی یا تئوریسین جبهه خیر)

کافه ناصری

دوره پیشرفته جنگهای پارتیزانی

مارون

رنگ سبز؛ لجني يا علوی؟

درای

آنها واقعا چند نفرند؟ : سفر احمدی نژاد به مشهد

بهمن دارالشفایی
در دفاع از سیدحسن مدرس

ساز مخالف

يك نوشته قديمي: رهبران ايران از چه مي‌ترسند؟

نظامیسازی

بچه جنوب شهر
سعید حجاریان : ایدئولوژی نظام به یک مارکسیسم مبتذل تغییر یافته است و انتخابات ، بیانیه ی این تغییر ایدئولوژی بود

تورجان

مرجعیت هنوز زنده است

ارتباطات نامه
دادگاه به مثابه ارتباط آیینی

ماتینه

رمزگان ربنا

جامعه شناسی زمینی
لباس خواب آقای ابطحی و هذیان های یک استاد دانشگاه معلوم الحال مرفه بی درد

Bolts
تاريخ اين قرن را که بنويسند، فصل اولش را با ما شروع خواهند کرد.

تاریخ با هیجان ساخته می شود

Thu, 05 Aug 2010 20:33:56 +0000

چهار سال پیش درست در شب سالگرد مشروطه بود که رادیو زمانه را شروع کردیم. حالا در استانه یک سالگرد دیگر از این عزیزترین روز در تقویم سیاسی ایران یک کار رسانه ای دیگر را بنیان می گذاریم. بین آن زمان تا امروز چهارسال بیشتز فاصله نیست اما سرعت تحولات سرگیجه آور است. همگام با این تحولات یک چیز رشد کرده است و آن تمایل روزافزون مردم به حضور رسانه ای و تولید رسانه ای و به تصرف درآوردن رسانه است.

چهارسال پیش کمتر کسی باور می کرد بشود رادیویی دوسویه و مشارکتی ساخت. امروز احتمالا افراد بیشتری باور می کنند که بتوان تلویزیون دوسویه و مشارکتی بنا کرد. اما این راهی است که ایران ندا می رود. باز کردن فضا برای مشارکت مردم در تلویزیون.

من همیشه هویت ایرانی را در نوروز و عاشورا خلاصه می کردم. اما حالا فکر می کنم مشروطه را هم باید با آن افزود. مشروطه نقطه آغاز مهمی برای همه حرکتهای بعد از آن بوده است و هنوز هم هست. ما هنوز در کار بسط دادن تاریخ مشروطه هستیم و زوایای انچه را که اتفاق افتاده باز می کاویم و می شناسیم و بجا می اوریم. امیدوارم تلویزیون تازه ای که امروز سنگ بنای آن نهاده شد به مردمی تر کردن فرهنگ رسانه کمک کند. به همه معانی آن و از جمله به معنای رشد سواد عمومی در شناخت ضدرسانه ها. ما مردمی هستیم که چون رشد می کنیم مرتب باید خود را نقد کنیم. به میزان قدرت این نقد است که رشد ما تضمین می شود. رسانه می تواند واقع شناسی و واقع گرایی و شایعه گریزی ما را تقویت کند و خیال باوری ما را براند و کوچکتر و کم آسیب تر کند. هر مردمی را می شود از رسانه هاشان شناخت. هر رسانه تازه گشودن باب معرفت تازه ای است. اگر نباشد تازه نیست یا خود، رسانه نیست.

تاریخ با هیجان ساخته می شود. هیچ حرکت خوب و فراگیر و موثری بی نیاز شوق و شور و آرمان و هیجان نیست. آن چیزی می ماند که با شوق و هیجان بنیان شده است. با پول رسانه نمی شود ساخت؛ پول هم لازم است اما بینش و شوقمندی برای یک کار تازه است که رسانه می سازد. و هر چیز خوب دیگر را. تاریخ را.

ایران ندا پیش از اینکه تلویزیون باشد یا بشود و توفیق اش با آن میزان سنجیده شود هم امروز پیروز است. زیرا افسانه جمع گریزی ایرانیان را بار دیگر باطل کرده است. کسانی که در ایران ندا گرد هم آمده اند عزم کرده اند که کار جمعی کنند. که اعتبارهای بلند اجتماعی خود را کنار هم بگذارند و از این سرمایه اجتماعی بزرگ به نفع مردم استفاده کنند. این اصلا کار کوچکی نیست. امیدوارم استقبال مردم آنها را دلگرم تر کند و کار را بر سنگ اندازان دشوارتر کند. کسانی که در کمین نشسته اند تا هر کس به کاری برخاست او را به هزار بهانه و یاوه فروکوبند و ناامید کنند و برانند. تا صحنه بماند برای خناسان.

نوشته اند و نوشته ایم که می دانیم کار در این مسیر دشوار است و به آن اذعان داریم. اما سربلندی ایرانی که برای ان خون دلها خورده ایم تا خانه خوبان باشد ما را گرمرو و گرمدل می سازد. ایران ندا ایده های بلند دارد. به همت های والای ایرانیان و ایراندوستان هم پشتگرم است. من افتخار می کنم که راه پدران و مادران و بزرگان مان در مشروطه را دنبال می کنم و از اینکه گروهی نیکخواه و ایراندوست پا به عرصه رسانه گذاشته سربلندم. در پرتو این نیکخواهی و بینشوری و مدیریت آتی امیدوارم ایرانیان به رسانه ای برسند که از خودشان باشد و دیدن اش هیجان و شوق ایجاد کند و پلهای شکسته میان ما را تعمیر کند و به تعبیر خوب آرش سبحانی دوباره ما را به یک ملت تبدیل کند.

* این یادداشت را تقدیم می کنم به همه آن شوقمندان که چهارسال پیش با من همراهی کردند و رادیو زمانه را ممکن ساختند اما امروز پراکنده شده اند که زمانه با ایشان همساز نبود. ایشان هر جا رفته اند درخشیده اند.

** این متن نخست در خودنویس منتشر شد و در اینجا با اندک تغییر بازنشر می شود. متن بیانیه ایران ندا را در پست جداگانه ای آورده ام که در اینجا می توانید بخوانید و البته در بسیار جاهای دیگر هم

برای اینکه ایران خانه خوبان شود

Wed, 04 Aug 2010 14:14:14 +0000

بیانیۀ اعلام موجودیت "ایران ندا" (IraNeda)

در سالگرد جنبش مشروطیت

14 مرداد 1389

ما به سوی تأسیس رسانه‌ای مردم-نهاد گام بر می داریم

هموطنان عزیز،

جنبش مردم ایران در طول یک سالۀ گذشته با تحولاتِ رسانه‌ایِ گسترده‌ای همراه بوده است. پیام اصلی این جنبش که نفی تک‌صدایی است، در عمل به ایجاد ده‌ها وبسایت و خبرگزاری و رسانه‌های مشارکتی و مردمی انجامیده است. ایده‌های کوچک تأثیرهای بزرگی به بار آورده‌اند. ویدئوهای روزانه و هفتگی نامداران، مصاحبه‌ها و پیام‌های ویدئویی رهبران و کلیپ‌های فراوان هنرمندان نام‌آور یا گمنام دست به دست چرخیده و پیام دموکراسی‌خواهی و نفی استبداد را به هر خانه رسانده است. جنبش مردمی ایران رسانه‌ای فراگیر نداشته، اما فراگیری رسانه‌های کوچک در انتقال پیام سبز و زندگی خواه آن شگفت‌انگیز بوده، چنان که هیچ رسانۀ بزرگی در خارج از ایران از این رسانه‌های کوچک بی نیاز نمانده است. با این همه ضرورتِ داشتنِ رسانه‌های تصویری‌ای که به همت ایرانیان شکل گرفته باشند، هر روز مطرح بوده است. ما در یک سال گذشته در مسیر عمل به این ضرورت حرکت کرده‌ایم، همفکری و رایزنی کرده‌ایم و مقدماتِ اولیه را برای تأسیس یک رسانۀ مردمی فراهم آورده‌ایم.

گروه‌های مختلفی جدا از هم برای تحقق ایدۀ رسانۀ فراگیر تلاش کرده‌اند. ما به همۀ آنها احترام می گذاریم؛ با شماری از آنها در تماس بوده‌ایم و از طرح‌ها و برنامه‌هایشان باخبر هستیم. ما به سهم خود پروژه‌ای را برای رسانه‌ای ایرانی و مردم-نهاد دنبال می‌کنیم و به طرح و اندیشه و تلاش نمایندگانی از فعالان سیاسی و حقوق بشری، روزنامه نگاران شهروندی، چهره‌های شناخته‌شده پهنۀ همگانی جامعۀ ایرانی، هنرمندان و فیلم‌سازان و وبلاگ‌نویسان متکی هستیم.

امضاکنندگان این بیانیه ضمن حفظ تماس و هماهنگی با دیگر گروههای رسانه‌ای و استقبال از هرگونه تلاش مشترک، ایدۀ اصلی خود را راه اندازی یک کانال ماهواره‌ای می‌دانند که مدل رسانه مشارکتی را تحقق بخشد و رسانه‌ای متفاوت برای گرد هم آمدنِ استعدادهای جنبش مردمی ایران باشد. تردید نداریم که دشواری‌های بسیاری بر سر راه یک کار رسانه‌ای تازه و با ایده توانمندسازی مردم وجود دارد. ما به این مشکلات اذعان داریم، ولی فکر می کنیم که فضای به وجود آمده از جنبش امیدبخش مردم ایران، دستیابی به چنین رسانه‌ای را بیشتر از هر زمان دیگری ممکن کرده است.

دنیای رسانه تغییر کرده است. این دنیا دیگر تک صد‌ایی نیست و در اختیار هیچ رسانۀ یکتایی هم نیست. همه رسانه‌های غول‌پیکر نیز اکنون در میدان رسانه‌ای با چالش رسانه‌های خُرد و مردمی روبرو هستند. رسانه‌ای که بر آنیم بنیاد نهیم، با آگاهی از این تحول و به عنوان صدایی از صداهای جنبش مردمی ایران، نه ادعای جامعیت دارد و نه ادعای نمایندگی از سوی تمامی ملت. ما به‌سادگی اعلام می‌کنیم که به عنوان جمعی از دلبستگان به جنبش آزادی‌خواهانه‌ و عدالت‌جویانه مردم ایران و برآمدِ آن در سال گذشته، که فرازی است در سلسله ای از حرکت‌های مردمی از مشروطه به این سو، می‌خواهیم رسانه‌ای پایه‌گذاری کنیم که نمونه ای از گشودگی به روی مردم ایران و تفاهم با جهان باشد و برای ایران آینده‌ای بکوشد که در آن اعلامیۀ جهانی حقوق بشر مادر قانون اساسی‌اش باشد. این رسانه، رسانۀ حزب و تشکیلات سیاسی معینی نخواهد بود و هدفی جز روشنگری و مبارزه با دروغ و باز کردن فضا برای مشارکت شهروندان و ارتقای رسانه‌ای فرهنگ ایران ندارد. رسانۀ مردم-نهاد ما رسانه‌ای تجددخواه، باز و ضد تبعیض است و می‌خواهد آمال و دیدگاه‌های کسانی را بازتاب دهد که در سه دهه اخیر سرکوب شده‌اند و در حقشان به صورتی پیگیر و نظام‌یافته تبعیض روا داشته شده است.

رسانه‌ای که ما برای پایه‌گذاری آن تلاش می کنیم از نظر مالی شفاف است و می‌خواهد به کمک مالی ایرانیان متکی باشد. مؤسسان این رسانه − که در بنیاد "ایران‌‌ندا" گرد هم آمده‌اند − و برنامه‌ریزان و گردانندگان و سیاست‌گذاران آن ایرانی‌اند. این جمع به هیچ کمک‌کنندۀ مالی و به هیچ فرد یا نهادی وابستگی سیاسی ندارد و نخواهد داشت و همواره به اصول حرفه‌ای و پیشرو در کار رسانه پایبند می‌ماند. ما از کمک‌های کوچک و بزرگ شهروندان و نهادهای مدنی ایرانیان استقبال می کنیم. در بارۀ این کمک‌ها در بیانیۀ جداگانه‌ای اطلاع رسانی خواهیم کرد.

اعضای مؤسس گروه "ایران ندا": داریوش آشوری، مهران براتی، شهرنوش پارسی پور، مهدی جامی، رامین جهانبگلو، رضا دقتی، آرش سبحانی، رضا علامه زاده، محبوبه عباسقلی زاده، کاظم علمداری، مسیح علی نژاد، مهرانگیز کار، نیک آهنگ کوثر، محسن نامجو، محمد رضا نیکفر

ما نخبه کشان

Wed, 21 Jul 2010 22:16:30 +0000

کاظم برگ نیسی که وجودش آدم بودن را معنا می کرد ناگهان می میرد. من چشم ام هی تر می شود و خشک می شود. نمی دانم به کدام بگریم به فقد او یا به جامعه او یا به بی سامانی مان.

برگ نیسی را همینطور صدا می کردیم. دوره ما دوره اسم کوچک صدا کردن نبود. چند سالی از من بزرگتر بود اما خیلی بزرگتر می نمود در چشم من. دوره ای که در دایره المعارف بزرگ اسلامی کار می کردم از بهترین دوره های زندگی ام بود. مثل دوره ای که در دانشگاه علامه طباطبایی بودم. دور و برم پر از آدم های حسابی بود. دایره المعارف مثل نشردانشگاهی از معدود سرپناه های اهل کتاب بود بعد از هجوم انقلاب. برگ نیسی یکی از همان اهل کتاب بود.

برگ نیسی مرد مثل شهرش خرمشهر. شهری در اوج زیبایی و غرور که بر عالم و آدم فخر می فروخت و دل می برد یکباره شد برهوت. همه آن یادهای خوش و شیرین قتل عام شدند. برگ نیسی مرد چنان که از مرگ شهر خویش سهمی داشته باشد. مثل مردمی که زیرآوار مانده باشند. زیر بمباران. در میانه راه به خانه. مرگ در کمین خرمشهر بود. خرمشهر نمی دانست.

برگ نیسی آرام بود و افتاده بود و با حکمتی عمیق زندگی می کرد. می دانم که اهل پرخاش هم بود و به هر دلیلی نتوانست در دایره المعارف بماند. کسی که بی هیچ تردید یکی از برجسته ترین دانشوران نسل خود و از بهترین نویسندگان دایره المعارف بود. استادی چون یارشاطر وقتی دایره المعارف را مرور می کند از مقالات برجسته آن نام می برد و در میان مقالات دهها نویسنده سرشناس یکی هم کارهای برگ نیسی است (+). من پرخاش او را ندیده ام گرچه به یاد می آورم که تعریف می کرد اما به او حق می دهم و حق می دادم که بر کسی که شهرش ویران شده باشد نمی توان خرده گرفت. اما درون ناآرامی داشت. گرچه یاد گرفته بود آرام باشد. یا می دانست که با ناآرامی نمی تواند دیگر بخواند و بنویسد.

جنوبی بودن او را از چند چیز می شد فهمید. ولی آنچه بر دوش او سنگینی می کرد تقیدات خاندانی بود. جنوبی شاید بیش از هر کس دیگری در ان جامعه به خانواده و پدر و مادر پایبند است. من هرگز نمی توانستم خود را جای او تصور کنم با انهمه انتظاراتی که باید به آن پاسخ می داد. من گریزپا بودم. برگ نیسی ماند و با همان رسم های سنتی و عشیره ای ساخت. شاید اگر بیرون امده بود سرنوشت دیگری پیدا می کرد. اما نیامد. راهی که رفت راهی است که پیش پای هر کس دیگری که دلبسته ادبیات باشد باز است و گویا تنها راه هم هست. اینکه کتاب ها را حاشیه بزند. او سرنوشت خود را قبول کرده بود. گرچه بیشتر از اینها از او بر می امد.

عربی را خوب می دانست. چه می گویم؟ بهتر است بگویم کمتر کسی را دیده ام که در عربیت مانند او باشد از نسل خودمان. از نسل قبل تر از ما البته کسانی مانند دکتر آذرنوش بودند و هستند اما در نسل ما عربی دانی او چیزی ورای عربی دانی معمول بود. درک سنتی از زبان عربی بر دانش عرب زبانهای ما سایه انداخته است. اما برگ نیسی عربیت را با ذوقی مدرن می دانست. زیرا که خودش آدم امروز بود.

مساله فقط عربی نبود. فارسی اش بی تردید از اکثر قریب به اتقاق هم نسلان ما بهتر بود. من هرگز به نثر کسی غبطه نخورده ام مگر به نثر فارسی برگ نیسی. برایم لذت بخش بود که او فارسی را چنان خوب می دانست که گویی هیچ زبان دیگری نمی داند مگر همین زبان. عربی اش بر فارسی اش سایه نینداخته بود. فارسی اش پاکیزه و اندیشیده و مدرن بود. مثل ترجمه هایش. انتخاب ادونیس برای ترجمه هم شاید به همین اعتبار بود. او به نسل مدرنیست های عرب نزدیک بود و ایشان را می ستود چنانکه خود نیز گفته است. کسانی که برای ما خداوندگاران عربی جدید بودند. مثل خلیل الحاوی.

من می توانم درک کنم که او در دنیای خود چقدر تنها بود. زیرا فرهنگ عربی که نظام جمهوری رواج می داد همه را از عربی بیزار کرده بود. ولی اگر ما می توانستیم با فرهنگ عربی به معنای زنده و امروزی آن آشنا شویم تنها به همت کسانی مثل برگ نیسی بود. وقتی می خوانم که چندین کار ترجمه شده داشته که منتشر نکرده (+) می توانم بفهمم چرا.

برگ نیسی رفت و وجود خرم و انسانی اش ویران شد به مرگ. کارهای ناتمام زیاد داشت. کارهایی که باید برای نان خوردن می کرد وقتی برای کارهای کارستانی که باید می کرد نگذاشت. ان سالها می خواست فرهنک عربی به فارسی بنویسد. که اگر می نوشت حتما از بهترین فرهنگها می شد زیرا در او از واژگان تازه و شسته و خوش تراشیده استفاده می کرد که در آن استاد بود در هر دو زبان. تسلط بیمانندی که به حوزه لغت شناسی داشت کار را مایه دار می کرد.

او بی گمان فخر نسل خویش بود و فرزندی برومند از فرزندان ایران زمین. این که او عرب زبان بود اما چنین دلبسته ادبیات فارسی بود نمونه والایی از فرهیختگان ایرانی به دست می دهد. کسانی که قومیت دنیاشان را کوچک نکرده است.

این مرد فرزانه این فرهیخته نژاده می میرد و با اینهمه اثر و آثار که دارد کسی از او چیزی نمی داند. خبرهایی که برای برگ نیسی نوشته شد همه از روی دست هم نوشته شده است. حتی معلوم نیست این جوانمرد چگونه جان باخته است. معلوم نیست چرا یک مصدوم اورژانس را باید از یک بیمارستان به بیمارستان دیگر برد و نهایتا به جایی تحویل داد که امکانات کافی برای رسیدگی فوری به او را ندارد. و حالا که در بی سر و سامانی آن مملکت قربان شد کسی دو خط زندگینامه از او ندارد. تا خبرنویس به آن مراجعه کند.

خبرها را گوش می کنم. مرگ برگ نیسی حتی در پایان خبرها هم نیست. مرگ کسی که آنهمه سواد و فرهنگ و بینش را از خود کرد تا به این مردم خدمتی کند و آنان را با فرهنگ ملی شان آشناتر سازد به اندازه خبر های درجه سه روزانه هم وزن نداشت. انگار 54 سال تلاش و کوشش و عشق به اندازه یک پاراگراف خبر نمی ارزید.

واقعیت این است که ما مردم خادمان خود را نمی شناسیم. نخبگان خود را نمی شناسیم. برای شناخت آنها زیرساخت نداریم. ساختارهای تعریف شده نداریم. ما نخبگان مان را مصرف می کنیم. شنیده ام که قرار است برگ نیسی را در قطعه نام آوران بهشت زهرا دفن کنند. نام آوری که هیچ خبرگزاری او را نمی شناسد. نام آوری که هیچ رسانه ای او را نمی شناسد. نام آوری که فردا نیز فراموش خواهد شد. و گوهری دیگر در سینه خاک دفن خواهد شد.

او بیرحمی جهان ایرانی را خوب می شناخت. یک روز در نمایشگاه کتاب چند ساعتی با هم بودیم. حرفهای عجایب می زد. مردی حکیم بود. گفتگو از خداوند رفت شاید به بهانه کتابی از تیلیش. بحث از اندوه و رنج ادمی بود و نظارگی خداوند بر این رنج. گفت تیلیش می گوید خداوند جهان را چنان اداره می کند که گویی خدایی وجود ندارد. برگ نیسی مظهر همین جمله بود.

در کنار ادونیس در تهران؛ عکس از: تادانه

دیدار ناممکن

Mon, 19 Jul 2010 13:59:19 +0000

مدتها ست خواب نمی بینم. می بینم اما خوابی نیست. خواب برای من منبع شناخت است و تماس با جهانی که کمتر می شناسیم. خبر از آینده هم می دهد. خبر از دلهره هایی که پنهان می کنیم هم. راه گفتگوی ما ست با کسانی که دیگر نیستند تا گفتگو کنند. مثل پدری که سالها ست در خاک خفته است. جهان خواب از بس که درگیر تنش های روز و لگدکوب خیالها و تشویش های بیداری هستیم کمتر به چشم ما می اید. هر چند که چشم ما را شب ها پر می کند. خواب چاره گر هم هست. مثل جادوگری کاهنی دانایی کهنسال. در خواب کشف می کنیم یا از خواب که بر می خیزیم با آتشی از خانه خدایان راه مان را روشن می کنیم.

چند وقتی است بیشتر خواب می بینم. خوابهای عجیب و معنادار. دیشب خوابی شگفت می دیدم که در همان خواب هم برایم جذاب بود. خواب می دیدم در خاک وطن هستم. در تموز یک گرمای بیابانی. با عده ای بی انکه بشناسم. همه نشسته و وارفته انگار و بی چهره و پراکنده گویی سوگواران یا آدمهای نقاشی. رو به افقی نشسته ایم. من متوجه می شوم که کمی دورتر فقط کمی دورتر که بتوان با چند ده گام به ان رسید پناهگاه و سایه واری هست. بعد همانجایم. بر سر آبی که به چند بغل پر رد می شود و مثل اشک چشم زلال است و انبوه خوشایندی دارد سایه ای از خشت و گل و حصیر باشد و پسرکی نشسته باشد و یک دو تن دیگر هم که باید جوانکانی باشند روستایی مانند. پی راه آب را می گیرم گویی تا بدانم از کجا می آید. خود را روی روخانه ای می بینم. هوا سرد شده و این را نه از هوا که از یخ بستن سطح آب می فهمم که حالا به پهنه رودخانه ای بزرگ است. تک و توک کسانی این طرف و آنطرف ری یخ راه می روند. انگار به خانه می روند. با خود شگفتزده ام که چه اقلیمی دارد ایران که یک سویش تموز گرما ست و کمی آنسوتر رودخانه یخ می بندد. به نظرم بر می گردم به میان جماعت اول و گرمازده. تا خبر دهم. ولی آنچه به یادم هستم این دوگانگی است. این آب روان آبادکننده است و آن رودخانه یخزده. رودخانه ای که چند شاخه بزرگ اش را می بینم و انگار بر سر سه راهی بزرگی از یک رودخانه یخ زده ایستاده باشم. با احتیاط گام بر می دارم در تمام لحظات از این غنای اقلیمی لذتناک و شگفتناک ام. انگار چیزی عجیب کشف کرده باشم.

بیدار که می شوم دنباله حرفها و سخن ها و گفتگوها که در خواب دارم می برد و می پرد و یادم نمی ماند. از این دو گانگی انگار دوگانگی آبهای گرم و سرد باشد تقریبا بلافاصله یاد آیه قرآن می افتم که فرمود از مجمع دو دریا گذشتند. فکر می کنم این باید در قصه خضر و موسی باشد. به اب حیات و ماهی منتقل می شوم. این کدام آب است و کدام دریا ست که ماهی مرده را زنده می کند؟ این آب دوگانه تلخ و شیرین و سرد و گرم و میرنده و زنده کننده هم در قصه خضر هست و هم در سوره الرحمن: مرج البحرین یلتقیان.

باید جایی بروم. سوار قطار می شوم. در راه فکر می کنم به این خواب. آب همیشه معنای زن دارد. معنای حیات دارد. اما این دو انقدر عمومی اند که متحیر می شوم که چگونه به زندگی این روزهای من پیوند می خورد؟

چیزی در آن شگفتی دایمی هست. در تمام خواب و کشف آب و دو اقلیم من در شگفتی غرق بودم. یکجور غرقناکی خوش و بی بیم. انگار مساله ای را حل کرده بودم. آب همین نزدیکی است. کافی ست گامی برداریم و به آن برسیم و زنده شویم. اما مهمتر از ان این ناممکن بودن دو اقلیم تموزی و زمستانی در کنار هم است. یاد آن سخن حکیمانه افتادم در بحث ایمان و امر غیرممکن. خواب را کشف رمز کردم. دیدار ناممکن. ایمان به ناممکن. این هشدار است یا تایید است؟ اینکه بخواهی ناممکن ممکن شود؟

نشانه شناسی خواب می گوید که اینجا فاصله ای هم هست. فاصله ای گرچه کوتاه اما گویی ناپیمودنی. آن آیه هم در دنبال دارد که بینهما برزخ لایبغیان. میان دو اقلیم فاصله ای نیست. اما کسی آن را نمی پیماید. هر کسی در پیله خود تنیده است. کسی به اقلیم همسایه سر نمی زند. کسی که از برزخ عبور می کند شاید از دوگانگی نجات یابد. ولی مساله ما فقط فرد نیست. اگر عبورها فردی باشد و بماند هر کسی همچنان در اقلیم خویش پادشاه است یا گدا ست.

مساله اصلی من همین است این روزها. خواب آن را خلاصه کرده و شکل اساطیری آن را ترسیم کرده است. مساله اصلی در این است که چگونه می توانیم به هم کمک کنیم و پشتاپشت برخیزیم و از برزخ دو اقلیمی بگذریم و به دیدار ناممکن نائل شویم.

شهرام امیری؛ صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی

Thu, 15 Jul 2010 11:20:29 +0000

دروغهای شهرام امیری آنقدر زیاد است که نمی توان به قصه ای که با هزارجور وصله پینه سر هم می کند باور کرد. شهرام امیری چیزی را پنهان می کند. مثل یک تقلب.

اما سطح عمومی و آشکار و نسبتا معقول ماجرا را می توان دنبال کرد. نکته اساسی این است که آیا او را ربودند یا او خود تسلیم شد؟ شهرام امیری در خرداد 88 در عربستان بوده و به هر حال باید از راهی وارد امریکا می شده است. ربایش یا پناهندگی یک وجه مساله است. وجه دیگرش هم البته بلیت خریدن و رفتن است. این وجه را فعلا کنار می گذاریم.

به نظرم بسیار بعید می رسد که شهرام امیری ربوده شده باشد. اما بیشتر پذیرفتنی است که او به آمریکایی ها نزدیک شده یا آمریکایی ها به او نزدیک شده باشند و نتیجه این شده باشد که او به امریکا منتقل شود. پس او یا تسلیم شده یا اغوا شده است.

چرا امیری تا ماهها ساکت بود؟ به نظر معقول است که فکر کنیم در این مدت او در حال همکاری با ماموران اطلاعاتی بوده یا آنها در حال تخلیه اطلاعاتی او بوده اند.

چرا امیری به ایران بازگشت؟ به نظر می رسد که امیری اطلاعات مهمی در اختیار نداشته است. به عبارت دیگر، او به امریکایی ها نزدیک شده و خود را صاحب اطلاع نشان داده و به آمریکا رفته اما نهایتا معلوم شده که او هیچکاره است و رها شده تا بماند یا برگردد. یا امریکایی ها به او نزدیک شده اند با این محاسبه که او شخصیتی کلیدی در برنامه هسته ای است. او را به امریکا برده اند و بعد معلوم شده که خبری نبوده است. من احتمال اول را واقعی تر می دانم که امیری از موقعیت سفر به عربستان برای تماس با امریکایی ها استفاده کرده باشد. اگر امیری اطلاعات مهمی داشت بر نمی گشت. به نظرم تنها جمله واقعی در این داستان گفته معاون وزارتخارجه ایران است که شهرام امیری دانشمند هسته ای نبوده است(+). حقیقت این است که او از این برنامه اطلاع درستی هم نداشته.

چرا امیری با اینهمه خبرسازی متناقض به ایران بازگشت؟ به نظرم او در مسیر بازگشت با اطلاعات ایران تماس گرفته و آنها از او خواسته اند که این بازیها را درآورد. تمام سناریوهایی که در ویدئوها دیدیم بشدت ایرانی است.

همکاری او با اطلاعات ایران چه در دوره قبل از سفر به عربستان و چه در دوره بازگشت به ایران به نظرم معقول می اید. از اینجا یک احتمال دیگر پیدا می شود که رویهمرفته قوی ترین احتمال است:

امیری با هماهنگی اطلاعات ایران با امریکایی ها در عربستان تماس می گیرد. امریکایی ها را قانع می کند که دارای اطلاعات مهمی است. ماموران امریکایی ترتیب سفر او را به امریکا می دهند. پس از مدتی می فهمند که طرف اطلاعات مهمی ندارد و رودست خورده اند. چون ایران بحث ربایش را همزمان مطرح کرده است ناچار باید امیری به نحوی روی صحنه ظاهر شود. او را رها می کنند تا اطلاعات بازی خود را با سناریوهایش پیش ببرد و امیری به ایران برگردد. ایران از این بازی چه به دست آورده است: شیوه بازجویی و سوالات اساسی آمریکایی ها در باره برنامه های هسته ای ایران. امیری یک دور اموزش رایگان اطلاعاتی دیده و حالا آن اطلاعات را در اختیار ایرانی ها می گذارد. ضمن اینکه رقیب منطقه ای ایران یعنی عربستان را برای مدتی در افکار عمومی منفعل می کند.

از میان همه شقوق بالا من شق اخر را محتمل تر از همه می دانم. اگر امیری ربوده شده بود نمی توانست این ویدئوهای احمقانه را پر کند و اگر پناهنده شده بود و اطلاعاتی به امریکایی ها داده بود هرگز به ایران بر نمی گشت.

بروجردی با رد احتمال مبادله امیری با آمریکایی هایی زندانی در ایران گفته است ایران ده دوازده نفر دیگر مثل این در آمریکا دارد که در هر گونه مبادله ای وضعیت آنها باید مورد مذاکره قرار گیرد (+). این خود تاییدی است بر اینکه کیس آن ده دوازده نفر جدی تر از امیری است. و گرنه همراه امیری آنها هم باز می گشتند.

خطری که دیگر پنهان اش نمی توان کرد

Thu, 08 Jul 2010 01:53:36 +0000

جنگ چیزی نیست که کسی بخواهد از روی میل به آن فکر کند. اما در وضعیتی که ما مردم تحت حکومت کودتاگران توهم زده و آخرالزمانی قرار داریم ناگزیریم به مساله جنگ فکر کنیم و برای بدترین سناریو آماده باشیم تا شاید بتوانیم این سناریو را تغییر دهیم. من یقین دارم که آخرالزمانی ها برای جنگ آماده می شوند. آنها راهی برای تفاهم با جهان ندارند و نمی خواهند. جهان نیز پاسخی جز جنگ نخواهد داشت. این میانه ایران ما ست که ویران می شود و رویاهای ما برای شادی و آبادی و آزادی. تازه ترین مواضع میرحسین موسوی از این بابت اهمیت فوق العاده دارد. او خطر را احساس کرده است و زنگ خطر را به صدا در آورده است. اگر ساعت جنبش از ساعت آخرالزمان عقب بماند ما خیلی زود با جنگی روبرو خواهیم شد که نتایج هولناکی خواهد داشت.

میرحسین چه می گوید؟ تیترهای خبرگزاری های مختلف را که می بینی درمی یابی که هر کسی از ظن خود یار او شده است و مساله اصلی را نگرفته است. برای اینکه حرف در دهان موسوی نگذاشته باشیم ببینیم خودش چه گفته است:

تجاهل در این زمینه (قطعنامه تحریم ها) پیامدهای آن را وخیم تر خواهد ساخت.
مانند روز روشن است که این قطعنامه بر امنیت و اقتصاد کشور ما اثرخواهد گذاشت. تولید ناخالص را پائین خواهد آورد، بیکاری را بیشتر خواهد کرد، مردم را در تنگنای مشکلات بیشترمعیشتی واجتماعی قرار خواهد داد، فاصله ما را ازکشورهای در حال رشد جهان بویژه کشورهای همسایه رقیب بیشتر خواهد ساخت و آخرین میخ را بر تابوت چشم اندازبیست ساله خواهد کوبید. کدام عقل سلیم است که نداند کشورما امروز پس از صدور قطعنامه آسیب پذیرتر و منزوی تر از گذشته شده است؟
سرنوشت کشورهای دیگر در منطقه که در دام لفاظی های مغرورانه ومیان تهی دولتیانشان افتادند وسرنوشت شوم و ترحم برانگیزی پیدا کردند باید جلوی چشم همه ما باشد. (اینجا عراق و رجزخوانی های صدام را نشانه می دهد.)
آنچه در شرایط کنونی مهم است، اندیشیدن به راه حلهائی است که بتواند احتمالات خطر رابرای استقلال، تمامیت ارضی و حقوق مشروع کشور به حداقل برساند. (من نگران این تاکید بر تمامیت ارضی هستم. به سخن دیگر موسوی دارد از خطر تجزیه شدن ایران در صورت جنگ و حادشدن اوضاع می گوید.)
بی تردید این یک قطعنامه بر ضد ملت ماست. گرچه در کنار آن ما نمی توانیم ازتاثیر سیاستهای ماجراجویانه و مغشوش چشم بپوشیم
باید آنها (مردم) بدانند این تحریمها چه اثری بر سفره آنها و روی نرخ بیکاری و تورم و تولید و پیشرفت کشور و امنیت می گذارد. (توجه کنید که می گوید تحریم روی امنیت کشور تاثیر خواهد داشت.)
ازمواردی که لازم است مردم حتما بدانند خطرات امنیتی قابل پیش بینی ناشی از قطعنامه جدید است. بسیاری از ملت ما نمی دانند مسیری که با ندانم کاری و گزافه گوئی های بی مورد درآن افتاده ایم تاچه حد خطرناک است. (بار دیگر مساله خطرات امنیتی را با صراحت بیشتر گوشزد می کند.)
اینکه کسانی بخواهند با بذله گوئی و رجزخوانی خیال خود ومردم را راحت کنند خیانت به مردم است. اگر می خواهیم آمادگی مردم را به عنوان مهمترین عامل بازدارندگی در مقابل خطرات احتمالی قراردهیم باید در حد ممکن پیامدهای احتمالی امنیتی شرایط موجود را به اطلاع آنها برسانیم. (در اینجا از خیانت در ناآگاه نگهداشتن مردم می گوید از عواقب راهی که آخرالزمانی ها در پیش گرفته اند. تاکید بر بازدارندگی در مقابل خطرات احتمالی و پیامدهای امنیتی پیشارو. آن بذله گویی نوعی خشنودی از رفتن به سوی ویرانی است. کمی بعد روشن می گوید.)
شرایط تازه ایجاب می کند که دایره مشاوران پرونده حساس هسته ای گسترده تر شود. چرا باید چند نفر پنهان از نظر مردم در مورد پرونده هائی که به سرنوشت همه ملت مربوط است تصمیم بگیرند؟ مگر قرار نبود مردم حاکم بر سرنوشت خود باشند؟ چرا فکر کنیم که مردم باید با هرچه ما تصمیم گرفتیم موافق باشند؟ آیا اصل مربوط به رفراندوم جنبه زینتی دارد که هر زمان برای حل مسائل مهم کشوربه آن اشاره می شود طوفانی از اتهام و توهین راه می افتد؟ آیا جای آن نیست که در موارد حساس نظر ملت را از این طریق پشت سر تصمیمات مهم قرار دهیم؟ (اینجا از بی کفایتی دولت کودتا در مسائل هسته ای می گوید و پیشنهاد می کند که می توان با رفراندوم تکلیف این سیاست خطرناک را روشن کرد.)
یک دولت نامشروع و سرکوبگر ودر حال جنگ با ملت خود نمی تواند در مقابل تهدیدات بیگانه مقاومت نماید. در چنین حالتی یا باید به بیگانگان باج دهد و یا کشور را در آستانه خطرات مهلک افکند. (این یکی از قوی ترین گزاره های این بیانیه اعلام مواضع است. تاکید بر جنگ با ملت نشان می دهد که جنگ طلبان داخلی پیشاپیش جنگ را شروع کرده اند. دوباره بر خطرات هلاکت بار تاکید می کند که نام دیگری است برای جنگ.)
کشور امروز برای عبور ازاین بحران خطرناک نیازمند استفاده از همه ظرفیتهای مدیریتی خویش است. خطرآنچنان مهم است که به خاطرآن استفاده ازتجربیات ومنزلت شخصیت هائی چون جنابان هاشمی و خاتمی و روحانی و آقازاده و لاریجانی و… ضرورت داشته باشد. نیروهای زبده برای اداره کشور در شرایط بحرانی کنونی ازمدار تصمیم گیری ها و سیاستگزاری ها به کناری گذاشته شده ا ند؟ آیا این واقعیت آشکار، دلهره آور و شک برانگیز نیست؟ (چیدمان واژه ها را نگاه کنید: بحران خطرناک/ خطر آنچنان واقعی و نزدیک است که/شرایط بحرانی است/ واقعیت های دلهره اور/ و البته آبی که به آسیاب دشمن وطن ریخته می شود البته شک بر می انگیزد که چرا؟)
اسلحه سپاه وبسیج به جای دشمن در مقابل مردم قرار گرفته است ودر سرکوب و دستگیری ها و بازجوئی ها ی نیروهای سیاسی و معترضین نقش درجه اول دارند و از سوی دیگر سپاه در حجم غیر قابل باوری درگیر مسائل اقتصادی است. (چنین سپاهی) نمی تواند برای تامین امنیت کشورو انقلاب مورد اعتماد باشد. قابل پیش بینی است که با ادامه این روند سپاه به جای دفاع از ملت و کشور به دفاع از شرکتها و سهام وموسسات پولی و مالی خود و سرانجام به جای دفاع از کشور وانقلاب به دفاع از از سازمان و تشکیلات خود بغلطد و یا به تمامی در اختیار یک قدرت مستبد و ضد مردمی قرار گیرد. (موسوی دارد می گوید این سپاه که من می بینم از پس هیچ جنگی بر نمی آید: اسلحه اش به سوی مردم است تا دشمن/ درگیر نرخ ارز و نفت است تا توان رزمی خود/ شایستگی دفاع از امنیت کشور را از دست داده است/ به سمت استبداد داخلی چرخیده است/ با این توان و پشتوانه می خواهد به جنگ برود؟)

موسوی سپس حرف نهایی خود را می زند: توجه داشته باشیم که قصد از تحریم ها صرف به زانو درآوردن دولت نیست. تجربه ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنوشت تلخ عراق وافغانستان در زمان معاصر پیشاروی ماست وهشیاری مضاعف آنکه چه بسا بخشی از دولتیان شانس بقای خود را درادامه این بحران وتشدید مخاصمات وحتی تشویق دشمنان برای تعرض نظامی ببینند.

موسوی چه می گوید: تحریم می تواند به تکرار 28 مرداد تازه ای بینجامد یا به تکرار سرنوشت عراق و افغانستان برای وطن ما ختم شود. طرفه ان است که جنگ مطلوب اخرالزمانی ها ست و آنها دشمن را تحریک و تشویق هم می کنند برای تعرض نظامی.

از این روشن تر می شود گفت که خطر جنگ جدی است؟

او می خواهد مقاومت د ر برابر استبداد داخلی را با مقاومت در برابر خطر جنگ همراه کنیم؛ این خطر روشن خطری که دیگر پنهان اش نمی توان کرد:

بر جنبش سبز است که بین پایداری بر اصول و هویت خود و مقابله با این خطر روشن وفاقی ایجاد نماید. ما باید عنصر مقاومت در مقابل تهدید و تعرض خارجی را به عنوان یک ضرورت در کنار سایر مطالبات خود بنشانیم و نشان دهیم که راه خروج از این بحران و خطر در برگشت به اصول و راه حلهائی است که جنبش سبز در یک سال عمر سر افراز خود همواره منادی آن بوده است.

در یک کلام یعنی جنبش دموکراسی خواهی باید خود را به عنوان آلترناتیو جنگ و ویرانی نشان دهد. باید بتواند قدرت گیرد تا سیاستهای ویرانگر آخرالزمانی را پایان دهد.

تا اینجا موسوی خطر را بخوبی روشن کرده است. راه حلها هم درست است. اما برنامه عملیاتی چیست؟ چگونه می شود این نظام ضدمردم را که خواستار جنگ و ویرانی است به تمکین از خواست ملت وادار کرد؟ این چیزی است که موسوی و رهبران سبز باید پاسخ دهند. ما هم باید بحث کنیم. خطر نزدیک و نزدیک تر می شود. اگر وقت را از دست بدهیم فردا برای پشیمانی دیر است.

دولت انسان و دولت اسلام

Tue, 06 Jul 2010 13:19:55 +0000

می بینم که از 10 ژوئن چیزی ننوشته ام. فکر نمی کردم اینقدر فاصله افتاده باشد! بعضی دوستان هم از روی لطف مرا مورد عتاب قرار داده اند که چرا نمی نویسم. واقعا روزی نبوده که فکر کنم باید چیری بنویسم و حرف هم بسیار است. اما به کارهایی مشفول ام که خیرش جمعی است و اولویت دارد و طبعا کمتر می رسم به سیبستان سری بزنم. چه کارهایی؟ همه مربوط به رسانه و آموزش. خبر چه دارم؟ کمی صبر کنید. امید می برم خبرهای خوبی در راه باشد. خبرهایی که فقط از جنس نوشتار من و شما نیست. تحلیلی دیگر در کنار دهها تحلیل نیست. اطلاع رسانی صرف هم نیست. به قول محبوبه عباسقلی زاده که همین دیروز در آمستردام دیدم اش کاری که به اطلاع رسانی ختم شود کاری که نیاز داریم نیست. یعنی کارستان نیست. آنچه مهم است گفتمان سازی است. من با او در این قول سخت همدل ام.

از زمانی که نقد ایده بازگشت شریعتی را نوشتم وقت نکردم سیبستان را باز کنم و با مقدمه ای وبلاگی ان مقاله را معرفی کنم. در این فاصله اتقاق های دیگری هم افتاد که آخرین اش مرگ فقیه بزرگ شهراندیش علامه فضل الله بود و پس از آن همین دیروز مرگ نصر حامد ابوزید. نصر قرآن شناس بود و به کفرگویی متهم می شد حال آنکه خود به مسلمانی خویش معترف بود. سخن او در باب قرآن هم سخنی است که در تاریخ قرآن همیشه مطرح بوده است گرچه به عنوان دیدگاهی حاشیه ای که معانی و معارف قرآنی را از خداوند می دانسته و الفاظ قرآن را از پیامیر (مثلا این مقاله را بنگرید که ضمن نقد تاریخ مساله را هم به دست می دهد). پس چرا امروز نمی توان از این نظر به قرآن نگریست و گفتگو در باب قران و پیدایی و تحول تفسیری آن تابو است؟ (حکم ارتداد ابوزید را بگذارید کنار دشنامهایی که به سبب انتشار مقاله مشابهی از سروش در زمانه داده شد.)

در باره فضل الله هم قصه مشابهی وجود دارد. چیزی شبیه آنچه در باره آیت الله صانعی در جریان است. محافظه کاری اصل فرهنگ دینی ما ست و چه بسا اصل فرهنگ عمومی ما. کسانی که جسارت ورزند خط ها را بشکنند و به مسائل مستحدثه بپردازند و رای نو بیاورند بلافاصله متهم به بدعت می شوند. اگر کسی در حد یک آیت الله نتواند رای نو بیاورد پیدا ست که اظهار رای بر دیگران چقدر سخت خواهد بود. فضل الله از هر کسی محق تر بود که در باره افسانه هایی که در باره تاریخ حیات و وفات فاطمه رایج است سخن بگوید. اما فرهنگ تکفیر و کفن پوشی محلی برای تحقیق جدی باقی نمی گذارد. در نتیجه ما پیش نمی رویم انگار. فرو می رویم.

من در مقاله بازگشت به خویش از بیراهه نشان دادم که انچه بر ذهن عمومی ما مردم مسلط است حقیقتی است که در گذشته رخ نموده است. ما تاریخ را تکرار گذشته می بینیم. نقشه راه آینده مان هم بر اساس طرح آخرالزمان است. برای ما تاریخ به معنای حقیقی کلمه وجود ندارد. ما در حسرت دوری از حقیقتی ناب می سوزیم و به سوی آینده ای می رویم که آن حقیقت عزیز گمشده پیدا خواهد شد. این مرکز همه فتنه هایی است که ما را در بر گرفته است و همه تناقض هایی که به آن دچاریم. اندیشه فضل الله می کوشید با فاصله گرفتن از افسانه های تاریخی و با نفی سلفیگری و ظاهربینی و شبیه سازی راهی به سوی آینده باز کند. نمی گویم موفق بود. اما مدل فکری او نزدیک ترین مدل به آن چیزی است که ما را از سلفیگری و وهابیت نظری می رهاند. ابوزید هم چنین بود. او می خواست آدم امروزی بتواند در باره قرآنی که به آن باور دارد بحث علمی و شایسته ای فارغ از تسلط اندیشه قدیم بکند (مقاله نوید کرمانی را ببینید). من وارد بحث از نظر او نمی شوم. اما روش او را می ستایم. روشی که در دام اخباریگری و خرافه های آخرالزمانی و شباهت جویی های ریاکارانه یا ابلهانه با صدر اسلام نمی افتد.

موج گفتگوها بر سر فضل الله نشان می دهد که به قول ابطحی ما چقدر به مرجعی که امروزی باشد و شهراندیش باشد و با ذهن و زبان شهروندی سخن بگوید نیازمندیم. ما نیازمندیم آزادی بحث دینی و قرآنی را قدر بشناسیم تا اهل قرآن راههایی برای نجات از دور باطل بازگشت به گذشته پیدا کنند و متفکران قرآنی مصلوب نهادهای محافظه کار دینی نشوند. اگر شریعتی هنوز مساله ما ست و اگر نصر حامد ابوزید مطرود شده جوامع ما ست و اگر فضل الله در جایی از اقالیم قبله کافر است و در جایی مرجع عام است این نشان می دهد که تا سالها پس از این مساله دین هنوز در دستور کار فعالان اجتماعی و دانشگاهیان و رسانه پردازان باقی خواهد ماند. آینده ایران و منطقه همسایه ما به تعبیر تازه از دین بستگی دارد. دینی که دولت اش به قول فضل الله دولت انسان باشد و کرامت او و نهادهای پشتیبان حقوق او و نه دولت اسلام و محتسبان اش.

می گویند بخش مهمی از رای و شخصیت فضل الله ناشی از زندگی او در لبنان بود. من می گویم اگر به گفته او دولت اسلام در لبنان ممکن نبود چون در آن طوایف مختلف فکری هست و باید به دولت انسان روی کرد ایران نیز لبنان است. ایران از نظر تنوع رای و طیف رنگارنگ عقاید در عالم خود لبنانی فکری است گرچه تنوع طوایف اش هم کمتر نیست. دولت انسان اگر در منطقه ما ممکن باشد دولت اسلام در ایران غیرممکن است.

پس نوشت:
حوصله کردید این متن را هم بخوانید که با وجود توی هم رفتگی و تنظیم بد آنلاین اش در آن یک مشکل اصلی برجسته می شود: خطای معرفت شناختی در باره محدوده نص.

سناریوهای احتمالی برای روزهای نزدیک

Thu, 10 Jun 2010 16:04:18 +0000

اول مروری بکنیم بر تحولات تازه:

یک. تصویب قطعنامه شورای امنیت بر خلاف پیش بینی های معمول در ایران و بخصوص با وجود به حراج گذاشتن ناموس هسته ای در معامله با ترکیه و برزیل. در این تحول، توقف حمایت چین و روسیه از نظام مقدس بسیار مهم است چنانکه رای ممتنع لبنان (گزارش مهرداد فرهمند از بیروت را در بی بی سی بخوانید). اگر لایه های عمیق تر را هم بخوانیم مطلب جدی تر می شود. کافی است به دعواهای لفظی ایران و روسیه در دو هفته اخیر توجه کنید. نرفتن آقامحمود احمدی نژاد به نشست گروه شانگهای هم که در آن چین نقش مهمی دارد لایه دیگری از ماجرا ست.

دو. انتشار نامه بی سابقه ای از طرف دفتر هاشمی رفسنجانی در پاسخ به کسی که هیچکس نمی شناسدش یعنی آقارضا شکیبایی که خود دفتر هم می گوید سابقه ای ندارد در عالم حرفه ای مگر چند صباحی در شریف نیوز. این نامه مثل دیگر رفتارهای هاشمی بسیار معنادار و تو بر تو ست. مطلب آقارضا یکشنبه هفته گذشته بازنشر شده و اصل اش هم خیلی پیشتر نوشته شده. چرا دفتر این قدر صبر کرده و حالا جواب می دهد؟ به نظرم حوادثی که در همین فاصله رخ داده انتشار این نامه را – که خود می گوید خطاب اش عام است و فقط به رضا شکیبایی نیست – ضرورت بخشیده است.

سه. در این فاصله تقریبا دو هفته ای یا همین خرداد پر حادثه ای که معرف حضور است جنجال اعتشاش در سخنرانی سیدحسن خمینی را داریم در روز 14 خرداد. اجازه بدهید این را نقطه اوج حساب کنیم در تحولات داخلی. بعد از ان ناگهان به شکلی غیرمنتظره موج حمایتها از سیدحسن و بیت رهبری سابق شکل گرفت. و طبق معمول حوادث در ایران، ماجرا پیش از انکه فکر کنی داغ شد چندان که آیت الله محمد گیلانی هم به میدان آمد و امروز دیدم که آیت الله راستی کاشانی هم که در میان اهل حوزه اعتباری مثال زدنی دارد وارد داستان شده است. اینها کسانی بوده اند که معمولا وارد هیچ عرصه رسانه ای نمی شوند.

چهار. این آخری هم کمتر از آنهای دیگر مهم نیست. کروبی و موسوی اعلام می کنند که راهپیمایی 22 خرداد برگزار نمی شود و ملاحظه ای که دارند این است که ممکن است جان و مال مردم به خطر بیفتد. این را بگذارید کنار آن حرف شکوری راد که گفته بود وزارت کشوری ها می گویند تعهد بدهید راهپیمایی مسلحانه نخواهد بود! داستانی پس پشت ماجرا بوده است.

خب من عمدا حرفهای آقاسیدعلی خامنه ای را اشاره نکردم در همان 14 خرداد. به نظرم این نشانه مرحله بعدی است. بارها دیده ایم که وقتی جناب ولایت صحبت و اشاره ای می کنند ولایتمداران از فردا شروع به بگیر ببند می کنند. ظاهرا این اتفاق به دلیل 22 خرداد به تعویق افتاد یا اگر همه نشانه ها را درست خوانده باشم قرار بوده روز 22 خرداد اتفاق بیفتد. فراموش نکنیم که وزارت کشور این بار نرمشی ظاهری نشان داده است و گویا اصلا بدش نمی امده راهپیمایی سرانجام برگزار شود. اما این نه برای این است که ایران مهد ازادی است. برای اینکه در این روز یک تسویه حساب اساسی راه بیفتد و همه چیز به گردن جنبش سبز انداخته شود و بر اساس همان رویه معمول با آتش سنگین توپخانه رسانه ای همه آبها و فضاها گل آلود شود و ماهی های لازم گرفته شود.

علی اقا چه گفته بود؟ یادتان هست؟ علی آقا از جنگ حرف زده بود.

حالا یکبار دیگر صحنه را ببینیم:

حرکت خامنه ای در روز 14 خرداد دو جهت داشت اول منکوب کردن و سرجای خود نشاندن بیت رهبری سابق به رعامت سیدحسن خمینی. او گل داد و ولایتمداران گلوله. صلاح نبود آقا خود را مستقیم درگیر کند. اما همه پیام را گرفتند. رهبران جنبش سبز با زیرکی تمام بخش غیرسیاسی حوزه علمیه را بسیج کردند تا نشان دهند که اهانت به بیت رهبری سابق حتی برای غیرسیاسیون حوزه هم تحمل شدنی نیست.

اما ایا مساله سیدحسن است؟ هم آری هم نه. سیدحسن سنگر اول است. برای همین بدرستی مجاهدین انقلاب نوشتند و گفتند که این حمله به سیدحسن مقدمه مسائل بعدی است.

قرار است بعدش چه اتفاقی بیفتد؟ چرا هاشمی عنان صبر از کف داده است و کف بر لب آورده و خشمگین شده است؟ نامه اش را بازخوانی کنید می بینید انگشت اتهام مستقیم به رهبر اشاره می کند. بخصوص وقتی صحبت از تقلب و درآوردن اسمها می کند. هاشمی می گوید در این مدت رهبری خامنه ای، انتخابات ها هر جا که توانسته اند با تقلب و دستکاری همراه بوده است و هر جا نتوانسته اند نفوذ حریفان مقابل بوده است از جمله خود او. در واقع هاشمی دارد می گوید خامنه ای برای تحکیم رهبری خود همیشه از اهرم تقلب و البته استصواب بهره برده است. وقتی بیانیه دفتر هاشمی به بازشماری آرای تهران می رسد می گوید با شمردن تنها بیست درصد از آرا موقعیت هاشمی از 30 به 19 رسیده اما رهبر دستور توقف بازشماری را داده است! بعدش را هم که همه می دانیم.

صحنه به نظر من اینطور است:

سپاه و خامنه ای می خواهند کودتایی را که سال پیش شروع کردند تکمیل کنند. این وضعیت موجود مثل خار در چشم و استخوان در گلو ست و از این بابت و تنها از همین بابت خامنه ای واقعا خود را در جای امام علی حس می کند!

سپاه و خامنه ای برای پیشبرد اهداف خود ناچار از فریب اند. آنها نشان داده اند که این کار را بسیار خوب بلدند. طبعا در جایی که بتوانی دشمن را غافلگیر کنی بیشترین ضربه را می زنی. در این مسیر البته از غوغا و چماق و اوباشیگری هم نمی گذرند. نوشته حسین قدیانی در وطن امروز به نظرم نمونه عالی روش و منش و بینش نظام اقلیت حاکم است. این منش در عمق خود به سگ کشی معتقد است. زمان اش که برسد.

در مقابل رفسنجانی قرار دارد و گروه سه نفره خاتمی و موسوی و کروبی. بازی اینها بازی درخشانی است. آنها سعی می کنند با تمام شناختی که از حریف دارند و تمام وفادارانی که در شبکه طرف مقابل دارند دست او را بخوانند و به او اجازه ندهند از روش غافلگیری استفاده کند. بازی بازی دو گروهی است که هم را خوب می شناسند و عقبه و زاغه و امکانات جنگ و گریز هم را شناسایی کرده اند.

فعلا دو طرف در دو بیت رهبری فعلی و رهبری سابق در مقابل هم قرار گرفته اند.

اوضاع جهانی به نفع بیت رهبری کنونی نیست. این را کروبی به درستی گفته است. این نظام اقلیت کارآمد هم نیست. چون فاقد هر نوع پیوستگی با نخبگان جامعه و کارگزاران و برنامه ریزان است. این نظام فقط به زور و پول و فریب متکی است. ولی هیچکدام از این سه در بازار سیاست جهانی خریدار نداشت. اگر داشت دست کم پول لبنان (و البته روسیه) را می خرید. فریب حراج هسته ای را شورای امنیت می خورد. داستان زور هم که می دانیم به کجا رسیده و چقدر موثر بوده است. زندانیان نظام از داخل زندان هم بیانیه می دهند و از بیت رهبری سابق حمایت می کنند!

این شاخ به شاخ شدن داخلی بسیار با معنا ست. بزودی نبردی آغاز خواهد شد.

اهمیت یک سخنرانی نیمه تمام

Sun, 06 Jun 2010 14:48:26 +0000

نیمه تمام ماندن سخنرانی سیدحسن خمینی اصلا اتفاق کوچکی نیست. ماجرایی که بین سخنرانی رئیس یک دولت و رهبر آن نظام صورت بگیرد و هیچ واکنش رسمی نداشته باشد کاملا معنادار است. معنای این برخورد و آن اغتشاش چیست؟

قلب مساله را موسوی در بیانیه اعتراضی خود نشان داده است. او در صدر بیانیه اش نوشته که ماجرا ریشه دار است و آنقدر جدی بوده که آیت الله توسلی در مجمع تشخیص مصلحت در حین گفتگو از آن دچار حمله قلبی شده و جان سپرده است. به نظر موسوی روند حذف سیدحسن از همان روزها شروع شده بود اما با مرگ توسلی دچار وقفه شد.

تا کنون خانواده و منسوبین آیت الله خمینی عمدا کوشش داشته اند که مواضع صریح نگیرند و به نوعی با آنچه می گذرد سرشاخ نشوند. رفتار آنها از بابتی شبیه رفتار رفسنجانی و خانواده او بوده است. آنها در رفتار و گفتارشان دیپلماسی معینی را در نظر می گیرند و معمولا از ان تخطی نمی کنند. پس چرا باید هدف حملات لفظی و رسانه ای و شعار و اعتشاش در هنگام سخنرانی شوند؟

چند نکته را کنار هم بگذاریم به نظرم مجهول این معادله معماگونه پیدا می شود:

آیت الله توسلی در آخرین دقایق عمر خود بر دو نکته کلیدی دست می گذارد. او می گوید سیره و سخن آقای خمینی در دو مساله کاملا روشن و مشخص بوده است و نمی توان به نام او وارد این عرصه ها شد. یکی مساله دخالت نظامیان در سیاست است و دیگری خرافه گرایی امام زمانی است. او جان خود بر سر دفاع از مرزهای اعتقادی دوست و یار دیرین اش می گذارد. توسلی در زمانی این حرف را می زند که ما در اوج خرافه گرایی فرقه آخرالزمان هستیم و نظامیان به هر جایی دست اندازی می کنند.

سیدحسن خمینی یک نقش کلیدی دارد. او مسئول حفاظت از آرای رهبر انقلاب و استنادات آن است. توسلی در همان ساعت آخر عمرش بر این تاکید می کند که اگر بیت امام نظر امام را حفاظت نکند چه کسی خواهد کرد؟ سیدحسن و مدیران موسسه نشر آثار چنانکه پیداست هیچ پشتیبانی نظری از ورود نظامیان به سیاست نکرده اند و نمی کنند. بعلاوه اعتقادی هم به خرافات اخرالزمانی که گرد بیت رهبری متراکم شده ندارند. برای همین هم از نظر افسران کودتا این موسسه جایگاه دشمن مسلح آنها یعنی مجاهدین خلق است.

مراسم روز 14 خرداد بروشنی تمام مراسمی بود که با اعلام رسمی سپاه و بسیج ترتیب داده شده بود. آنها از چند هفته قبل چندین بار اعلام کردند که از اینقدر میلیون آدم ثبت نام کرده اند که در مراسم حضور یابند. بنابرین متولیان این مراسم نطامیان بوده اند.

نطامیان نظام مقدس راه درازی را از زمان آقای خمینی تا امروز امده اند. اقای خمینی آنها را یک مجموعه نظامی می خواست و برای اینکه آنها نطامی بمانند ایشان را از هر گونه دخالت در امور سیاسی و انتخاباتی و حزبی منع کرده بود. اما سردار جعفری این اواخر با صراحت تمام گفت که سپاه بیش از انکه یک نیروی نطامی باشد یک نیروی سیاسی-امنیتی است. یعنی درست 180 درجه در خلاف رای رهبر انقلاب که انها خود را پیرو او می دانند.

این سپاهیان در 22 خرداد سال پیش بزرگترین هنر خود را که کودتا بر ضد انتخابات بود صورت دادند تا موسوی را به عنوان مهمترین چهره مخالف سرداران سیاسی شده کنار بزنند و میدان را برای یکه تازی خود در دست گیرند.

به نظرم نتیجه روشن است: متولیان برگزاری مراسم 14 خرداد نظامیان و سپاهیانی بودند که مدتها ست از دست سیدحسن و عدم حمایت او خون دل می خورند و برای اینکه تفسیر آرای آقای خمینی را به دست بگیرند برنامه حذف منسوبین او را از عالم سیاست دارند. حضور سیدحسن در مراسم برای آنها فرصت خوبی است تا مخالفت خود را با او نشان دهند. شعاربده هم که زیاد دارند. تایید رهبر هم با سکوت او پس از این حادثه به دست امد. احمدی نژاد هم که اصولا نمی خواست به سیدحسن راه بدهد و علی مطهری بدرستی نوشت که مسئول ماجرا احمدی نژاد است.

مراسم 14 خرداد امسال نقطه افتراق مهمی است بین دوران خمینی و دوران خامنه ای. این شکافی که چنین اشکارا به معرض دید عموم گذاشته شد دیگر پر نخواهد شد. گروه خامنه ای مرکب از سپاه و بسیج و فرقه آخرالزمانی ها راه خود را جدا کرده اند. این احتمالا آخرین صحنه ای بود که ما هنوز افرادی از دوران خمینی و معتقد به ارزشهای دوره او را کنار احمدی نژادی ها و سپاهی های تاجبخش و سرداران سیاست پیشه می دیدیم. اهمیت ماجرا در افتراق دو خط سیاسی اصلی است: خطی که سپاه را همه کاره می خواهد و خطی که می خواهد سپاه جای همه کس و همه بازیگران را نگیرد و به پادگان بازگردد.

منابع:
آخرین صحبت های توسلی: متن کامل یک نطق نیمه تمام
بیانیه موسوی: بی حرمتی ها بی رضایت و سازماندهی نیست
تعریف تازه سردار جعفری از سپاه: سپاه یک سازمان سیاسی-امنیتی است

ذوالنور جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه: موسسه نشر آثار جایگاه منافقین است

پس نوشت:
این یادداشت ایمایان سابقه امر را طولانی تر هم می کند منتها از زاویه دید دیگری (احتمال قتل احمد خمینی) که الان وارد بحث آن نمی شوم. خواندنی است: دو پایان برای آقازاده ها

انشاءالله طبقه متوسط را به خاک خواهیم سپرد

Sat, 29 May 2010 02:46:49 +0000

این خوانش نهایی من از حوادث یک سال گذشته در ایران است. به نظرم آن بمب هسته ای که احمدی نژادیست ها دنبال اش هستند قرار است در خود ایران منفجر شود. زمستان هسته ای برای طبقه متوسط شهری در ایران در راه است. در تازه ترین یادداشتی که برای تهران ریویو نوشته ام این موضوع را توضیح داده ام. کوتاه هر چند و مقدمه وار. امیدوارم دامنه بحث را با نقد و نظر و پرسش و درگیر شدن دوستان در طی ماههای آینده دنبال کنم و ابعاد آن را بازتر کنم. از همه دوستانم نیز دعوت می کنم بنویسند. به نظرم این مهمترین مساله جامعه شهرنشین در ایران است: طرحی که برای زوال آن طراحی شده است.

ثمینه باغچه‌بان زن سالخورده و دنیادیده‌ای است. او یکی از اعضای خانواده‌ای فرهیخته است که در طول نزدیک به ۱۰۰ سال به آموزش مدرن در ایران خدمت کرده‌اند. نمی‌خواهد شکوه و شکایت کند؛ اما در گفتگویی که این روزها از او منتشر شده می‌گوید بعد از انقلاب به من بی‌نهایت ظلم شد و ناچار از مملکت‌ام فرار کردم. می‌گویدخانواده باغچه‌بان را شهید کردند.

سرنوشت باغچه‌بان‌ها نمونه‌ای از آمال سیاست نظام اسلامی در مواجهه با طبقه متوسط ایران است.

طبقه متوسط ایران اصولا با مدرسه به شیوه‌ای شگفت گره خورده است. امروز وقتی می‌خوانیم که تاریخ مدرسه جدید در ایران با چه دشواری‌ها و سنگ‌اندازی‌هایی روبرو بوده متعجب می‌شویم. با خود می‌گوییم آموختن الفبا به قاعده جدید چه مشکلی داشته که روحانیون را بر می‌آشفته است. معلمان مدرن ایران یا دربدر بوده‌اند مثل میرزا حسن رشدیه یا متهم به رابطه با بیگانه بوده‌اند مثل باغچه‌بان بزرگ. منطق و مرام ضدیت با طبقه متوسط، خودی بودن و به خود بسنده کردن و از بیگانه دوری جستن بوده است. طبقه متوسط برای مردمی که نمی‌خواسته‌اند سر از جهان خود بیرون کنند از جهان خارج، از دنیایی بیگانه خبر می‌داده است.

در کنار مدرسه‌سازی و رواج دادن روش‌های مدرن آموزش، اعزام دانشجو به خارج نیز از دیگر شاخصه‌های تاریخ طبقه متوسط در ایران است. بعدها در دوره رضا شاه آموزش همگانی آمد. طبقه متوسط محصول سیاست‌های آموزشی تازه و خاصه آموزش همگانی است. آرزوی مهندس و دکتر شدن و افسر و معلم شدن تا هر جا رفت دامنه طبقه متوسط را با خود گسترد.

انقلاب مشروطه ایران مقدمه ظهور این طبقه جدید بود. طبقه‌ای که ارزش‌های تازه و مدرسه‌های تازه و رهبران تازه‌ای داشت و اصول کشورداری‌اش و نگاه‌اش به جهان و البته شناخت‌اش از آن متفاوت بود. طبقه متوسط طلایه‌دار مدرنیسم ایرانی بود و قدرت مدرنیته در ایران با ضعف و قدرت این طبقه مربوط بوده و از حسن و عیب آن رنگ گرفته است.

انقلاب اسلامی در زمانی اتفاق افتاد که طبقه متوسط به نقطه اوج تاریخ خود رسیده بود. این نقطه اوج در یک پدیده پیکرینه می‌شد: کتاب. و کتاب خود محصول مدرسه بود. کتاب‌های انقلابی عمدتا محصول مدرسه‌های نو و دانشجویان جهان‌دیده بودند. شریعتی مثال عالی آن بود. تصور طبقه متوسط به عنوان پرتکاپوترین گروه‌های اجتماعی در ایران این بود که انقلاب اسلامی به گسترش ایده‌های این طبقه به طبقات دیگر جامعه خاصه فرودستان می‌انجامد. تلاش‌های بسیاری نیز از سوی رهبران طبقه متوسط یعنی روشنفکران انجام شده بود تا فرودستان را با خود همراه کنند و در این مسیر خود نیز همراهی‌های بسیاری با ایشان نشان دادند. گروه‌های سیاسی چپ و چریکی مثال اعلای این گرایش بودند. اما فرودستانی که با کمک طبقات متوسط روی کار آمدند به زودی در مقابل ایشان قرار گرفتند.

این یادداشت در نتیجه گیری از افاضات مرتضی نبوی نوشته شده است که در پست پیش به رئوس آرای او اشاره کردم. متن کامل یادداشت را در تهران ریویو بخوانید.

انشاءالله مدرنیته را به خاک خواهیم سپرد

Thu, 06 May 2010 23:12:27 +0000

این متن بی اغراق یکی از خواندنی ترین، صریح ترین و در عین حال مفرح ترین متن هایی است که در طول یک سال گذشته خوانده ام. بخش های درخشان ان را نقل می کنم اما توصیه می کنم حتما آن را بخوانید و مکرر کنید. این متن شاهدی بر سطح مخفی تر و زیرین تمام این دروغها و بازیها ست که در ماههای گذشته در مقابله با جنبش سبز ظاهر شده است. متنی حاکی از استیصال.

اینها برگزیده هایی از حرفهای مهندس نبوی مغز متفکر روزنامه رسالت است در گفتگو با جوان آنلاین. این حرفها جای تحلیل زیاد دارد ولی فعلا متن را بخوانیم که تا حدود زیادی گویا ست.

این جنبش است

با فتنه و جنبشی در ایران روبه‌رو هستیم، ‌‌که می‌شود اسمش را گذاشت جنبش ضدفرهنگ.

با نظریه‌های مختلفی به عنوان علوم انسانی روبه‌رو هستیم. ‌‌این آنچنان گسترده است كه تمام فضای دانشگاهی ما را به تسخیر خود درآورده است، یعنی برخی از جوانانی كه در جمهوری اسلامی تربیت شده‌اند. ‌‌ناگهان چشم باز كردیم و دیدیم سرباز همین جنبش ضدفرهنگی هستند. ‌‌همین‌ها حاضرند همه گونه خطر و ریسك را بپذیرند و در شرایط بسیار پرخطری به میدان بیایند و كاملاً هم مشخص است كه اینها جنبش‌های ضدفرهنگ هستند.

شاید بتوان گفت سه مشخصه بارز این جنبش ضدفرهنگ، ‌‌یكی اتكا بر مجموعه نظریه‌های علوم انسانی مدرن است كه فلسفه مادی پشتوانه آنهاست و متأسفانه خود ما به‌شدت اینها را ترجمه كردیم و در دانشگاه‌هایمان داریم تحویل جوان‌ها می‌دهیم. یكی دیگر از ویژگی‌های این جنبش ضدفرهنگ، ‌‌اصالت مصرف و رفاه است و حتی ماه رمضان هم كه برای راهپیمایی می‌آیند‌‌، باید شیشه‌های آب معدنی دستشان باشد كه تشنه‌شان شد، ‌‌بخورند! یكی دیگر از ویژگی‌های این جنبش هم مسأله جدایی دین از سیاست و سیاست منهای دین است

خاستگاه جنبش طبقه متوسط شهری است

‌‌خاستگاه و پایگاه این جنبش، ‌‌طبقه متوسط شهری است. ‌‌اینها آدم‌های تحصیلكرده‌ای هستند كه این سه ویژگی را دارند و با توجه به پدیده جهانی شدن یا به تعبیر دقیق‌ترش جهانی‌سازی، ‌‌غیر از آنكه یك پشتوانه فكری و نظری دارند، ‌‌یك پشتوانه تداركاتی جهانی هم دارند

‌‌اگر ما رفتیم و در حیاط خلوت آمریكا ‌‌یعنی آمریكای لاتین دوستانی پیدا كردیم و كشورهایی در آنجا و آفریقا و لبنان و عراق، ‌‌ضد آمریكا می‌شوند، ‌‌آنها هم بیكار ننشستند و تلاش كردند.

درست است كه ما در دولت نهم در این زمینه پیشرفت خوبی داشته‌ایم. ‌‌در زمینه سیاست خارجی تهاجمی، ‌‌در زمینه انرژی هسته‌ای، ‌‌اما اینها از نظر اقتصادی ما را قفل كردند و در این چند سال تقریباً سرمایه‌گذاری قابل توجهی انجام نشده، ‌‌گرچه علی‌رغم میل آنها درآمدهای نفت افزایش پیدا كرد و بعضی از این سال‌ها صرفاً به دلیل خرج همین افزایش، ‌‌عددی از توسعه رشد اقتصادی را داشتیم، ‌‌ولكن تقریباً سرمایه‌گذاری‌های بزرگ نفت تعطیل شد و مقدار زیادی بیكاری ایجاد شد و خلاصه مهار توسعه بومی، ‌‌بازدارندگی متعارف موشكی، ‌‌كندكنندگی نهضت نرم افزاری تولید علم اتفاق افتاده و شما می‌بینید كه تقریباً در همه دانشگاه‌ها را در غرب به روی دانشمندان ما بستند

مرکز جنبش دانشگاه است

مركز این جنبش ضدفرهنگی دانشگاه‌های ما هستند، ‌‌به‌ویژه دانشگاه‌های تهران و این هم مختص دانشجویان نیست. ‌‌به زعم اصلاح طلبان جامعه ایران یك جامعه جنبشی است. ‌‌اگر كسی بتواند گفتمانی را در جامعه ترویج كند در پی این گفتمان یك جنبش رخ می‌دهد. ‌‌جریان فتنه توانایی غلبه بر گفتمان انقلاب را در سطح كلان مردم نداشت اما در فضاهای بسته‌ای مانند دانشگاه‌ها و شهرهای بزرگ (کذا در اصل) كه افراد دسترسی بیشتری به فضای سایبری دارند با شبكه‌سازی گفتمان سكولاریستی را غالب كردند.

امروز اساتید تندتر از دانشجویان دارند آنها را برای نافرمانی تحریك می‌كنند. ‌‌خیلی از دانشگاه‌ها مركز این جنبش نافرمانی مدنی و مركز این جنبش ضدفرهنگی است و اینها تحت تاثیر همین علوم انسانی هستند كه در آنها خدا مرده است. ‌‌این پایه تعلیمات آنهاست. ‌‌تمام تعالیم آنها در علوم سیاسی و جامعه‌شناسی و سایر علوم در برابر ارزش‌هایی است كه انقلاب ما بر آنها تكیه دارد ‌‌و این جوان‌ها خیلی گستاخ در این صحنه وارد شدند و مطالبات خودشان را مطرح می‌كنند و به آنها یاد داده‌اند كه حتی از فرصت‌هایی مثل تاسوعا و عاشورا هم استفاده كنند.

دوستان ما می گویند: ما بریده ایم!

- به نظر می‌رسد یكی از فعالیت‌های آنها بحران سازی ساختاری با هدف تفرقه افكنی و تضعیف ثبات فكری رویه‌ای كارگزاران نظام است؟

- دقیقاً، ‌‌ما الان این را به‌نوعی احساس می‌كنیم آن ثباتی كه باید در مسؤولان ما باشد و همه یك جور فكر كنند و در برخوردها منسجم باشند، ‌‌وجود ندارد و حتی در بین نخبگان اصولگرا هم تفرقه و تشتت آرا دیده می‌شود و از ثبات فكری برخوردار نیستند و بعضی از دوستان نزدیكمان با صراحت می‌گویند ما بریده‌ایم! و در صحنه مقابله، ‌‌شما اینها را مشاهده نمی‌كنید. ‌‌چهره‌های معدودی الان در صحنه هستند و از مواضع مقام معظم رهبری دفاع می‌كنند.

مهم‌ترین اقشاری كه مورد هدف اینها هستند، ‌‌اقشار دانشگاهی و دانشجو است و بعد هم دامن زدن به تشتت‌ها و اختلافات قومی. مسائل صنفی هم است، ‌‌یعنی مثلاً كارگران هم جزو اهدافشان هستند. ‌‌یك آدرسی را هم آقای هاشمی رفسنجانی در مشهد دادند كه اگر نظام، سپاه و بسیج دارد، ‌‌آن طرف هم دانشجو، نخبه، كارگران و اصناف مختلف را دارد. ‌‌اگر در ادبیات براندازی نرم نگاه كنید، ‌‌این اقشار جزو اهداف و مخاطب اینها هستند.

و به طور مفصل از فضای مجازی، ‌‌اینترنت، ‌‌شبكه‌های ماهواره‌ای، ‌‌تلفن همراه، ‌‌ایمیل‌ها و وبلاگ‌ها استفاده می‌كنند، ‌‌تجربه‌هایی هم داشته‌اند.

این فرقه سبز كه الان ما داریم، ‌‌یك جنبش اجتماعی است و می‌خواهد در سطح اجتماع ناامنی اجتماعی ایجاد كند و از لحاظ ادبیات امنیتی در قالب دكترین تنش‌زایی از پایین، ‌‌چانه‌زنی از بالا قابل تعریف است كه در آن با بحران‌افزایی در لایه‌های زیرین و میانی جامعه برنامه‌ریزی می‌شود، ثبات فكری رویه‌ای رجال نظام در كانون‌های مذاكرات استراتژیك تضعیف شود.

شرایط ناامیدکننده است

- به نظر شما برای جلوگیری از پیش‌زمینه‌های وقوع برنامه نافرمانی مدنی چه باید كرد؟

- تا زمانی كه ما از قبل آماده شده‌ایم و نگذاشته‌ایم اصلاً این مسأله پیش بیاید ـ پزشكان هم همیشه می‌گویند هزینه پیشگیری خیلی كمتر از درمان است- ما باید طوری پیشگیری كنیم كه این كار به وقوع نپیوندد و زمینه ظهور پیدا نكند.

- از نگاه شما شرایط خیلی ناامید كننده است؟

- نه، ‌‌به دنبال این مطالب نومیدكننده من معتقدم جمهوری اسلامی موجودی است كه متولد شده، ‌‌رشد كرده، ‌‌30 ساله شده و ‌نیازهای خود را شناخته و آنها را تأمین‌‌ كرده. ‌‌نسل جوان ما خیلی توانمندتر از ما این مسائل را حس می‌كنند و توانمندی‌های لازم را هم در این جریان دارند. ‌‌ماها دیگر نه حال و حوصله و نه توانش را داریم كه در فضای سایبر و وب سایت و این حرف‌ها برویم ‌و مقابله كنیم. ‌‌فكر می‌كنم هنر ما این باشد كه زمینه را باز و استقبال كنیم و نسل جوان را در این صحنه بیاوریم و امكانات را برایشان فراهم كنیم. ‌‌آنها می‌توانند ‌‌ما دیگر باید اقرار كنیم كه نمی‌توانیم از پس این تهدیدهای نرم بر بیاییم. ‌‌بزرگ‌ترین هنر ما این است كه جوان‌هایمان را تشویق كنیم و زمینه‌سازی كنیم.

سرمایه ما بسیج و سپاه است

مهم‌ترین راه حل آن این است كه مردم ‌‌متشكل شوند. ‌‌خوشبختانه در جامعه ما تشكل‌هایی سنتی در قالب هیأت‌های مذهبی و مساجد وجود دارند، ‌‌به نظرم باید از این به بعد وجهه اصلی كارمان را وجهه فرهنگی قرار دهیم. ‌‌ما احتیاج به دیپلماسی فرهنگی داریم. ‌‌مهم‌ترین سرمایه ما امروز بسیج و سپاه هستند.

باید ابن پدیده جنگ نرم را خوب بشناسیم ‌كه چیست و چگونه می‌توان با آن برخورد كرد. ‌‌آن وقت نیروی انتظامی در این فضا تعریف دیگری پیدا می‌كند. ‌‌من یك بار در سرمقاله‌ای نوشتم نیروی انتظامی برای این نیست كه برود و كتك بزند. ‌‌چه كسانی را كتك می‌زند؟ همین جوان‌هایی را كه خودمان تربیت كرده‌ایم. ‌‌نیروی انتظامی در چنین فضایی باید یاد بگیرد كه كتك بخورد تا مقداری از انرژی آنها تخلیه شود، ‌‌از دماغ كسی هم خون نیاید.

مثل سرطان تکثیر می شود

برخی معتقدند كه دیگر از خطر جنگ نرم عبور كرده‌ایم، ‌‌نظر شما چیست؟

امروز سرشاخه‌های شبكه‌سازی غربی از بین رفته است اما همچنان احتمال بازسازی ارتباطات وجود دارد. ‌‌چرا كه هنوز آن تحریكات ‌در كشور وجود دارد. ‌‌به هر حال باید دانست به دلیل گسترش روزافزون مجاری ارتباطی خطر گسترش تفكر سكولاریستی نیز وجود دارد. ‌ ما باید خطر تهاجم فرهنگی و جنگ نرم را خیلی جدی بگیریم. ‌‌آمریكایی‌ها در این زمینه خیلی جدی هستند و تجربه زمین زدن شوروی را هم دارند كه آن هم بر مبنای یك نظام ایدئولوژیك بود و با شعارهای خلقی و ضد سرمایه داری آمد، ‌‌ولی آن را وادار به توبه و غلط كردن كردند.

همه آن تجربه‌ها به اضافه سرمایه‌گذاری‌های جدید را دارند به كار می‌گیرند و اگر در مقاطعی موفق نشدند، ‌‌در این مقطع انتخابات توفیقاتی را به دست آوردند و ثبات فكری رویه‌ای مسؤولان ما را تا حدی به هم زدند و تشتتی را ایجاد كردند و حتی بین نخبگان اصول‌گرا و نظام هم فاصله‌ای را فراهم كردند. ‌‌این را جدی بگیریم و اگر بخواهیم ببینیم راه مقابله با آن چیست، ‌‌مهندسی فرهنگ و مهندسی فرهنگی و سرمایه‌گذاری جدی روی مسأله فرهنگ و شناخت، ‌‌پیش‌بینی، ‌‌پیشگیری قبل از اینكه بخواهیم به انفعال بیفتیم، ‌‌چون برخورد سخت و خشن، ‌‌مثل یك غده سرطانی باعث تكثیر و گسترش آن می‌شود. ‌‌ممكن است در بعضی از مقاطع چاره نداشته باشیم و این كار را بكنیم.

اما در عین حال راه چاره اصلی را میان‌مدت می‌بینیم و باید با تدبیر و همه جانبه وارد شد و خود ما هم باید در این زمینه احساس مسؤولیت كنیم. ‌‌نظام تعلیم و تربیت ما جایی است كه نسل جدیدمان را به جای اینكه آنها را به عنوان سربازان جنبش ضدفرهنگ تربیت كند، ‌‌تبدیل بشود به نظامی كه سرباز، ‌‌افسر و فرمانده برای انقلاب اسلامی تربیت كند.

اگر موفق شویم

اگر ما بتوانیم با خون دل خوردن و سرمایه‌گذاری كردن، ‌‌از این میدان مبارزه، ‌‌پیروز بیرون بیاییم، ‌‌می‌توانیم بگوییم كه ان‌شاءالله مدرنیته را با تمام ظرفیت‌های نظامی، ‌‌اقتصادی و رسانه‌ای آن به خاك خواهیم سپرد

اتوریته شیخ و شادی و سید و دموکراسی وبلاگی

Wed, 05 May 2010 22:47:54 +0000

این مدت که دعوای شادی صدر مطرح بود من چیزی ننوشتم. بعد دعوای سیدرضا پیش آمد و هنوز ادامه دارد انگار. فکر که می کنی می بینی چیزهایی عوض شده است. چه بسا وارد مرحله تازه ای شده ایم. می ارزد چند کلمه ای به قول آرش کمانگیر با هم حرف بزنیم.

رسانه ای نمانده است. وبلاگ جای بسیاری از تریبون های تعطیل شده را گرفته است. معنای اش این است که آدمهای بیشتری وارد این میدان شده اند چه به عنوان مخاطب چه به عنوان تولیدکننده متن و محتوا. ما با کثرتی از آدمها و وبلاگها روبروییم. این وضع تازه ای است.

وقتی رسانه ها بسته می شود ذهن ها و زبان ها تعطیل نمی شود. حالا همه و هر کسی که حرفی دارد در وبلاگ مطرح می کند. وبلاگ یک رسانه فردی است که دارد تبدیل می شود به یک رسانه جمعی! جمعی از فرد فرد تولیدکننده های متن. یک موقعی شعار ما در رادیو زمانه همین بود. امروز اتفاق افتاده است.

وبلاگ ها یک درجه از موقعیت سابق خود بالاتر امده اند. دارای اهمیت بیشتری شده اند. این دیگر فقط وبلاگ نیست آنهم به معنای 3 سال و 5 سال پیش. این یک رسانه است که رسانه های دیگر آن را به رسمیت شناخته اند. خیلی از وبلاگنویس ها برای نوشتن شان در وبلاگ خود پول نمی گیرند هنوز هم. اما بسیاری از آنها دعوت می شوند که برای دیگر رسانه ها بنویسند و حق التحریر بگیرند. گروه بزرگی از آنها هم اصلا استخدام شده اند و حالا در رسانه های دیگر کار می کنند. این توجه به وبلاگها را طبعا بیشتر کرده است.

اینهمه آدم که به شادی صدر جواب دادند اصلا خودش نشانه است. نشانه تحولاتی که در کم و کیف وبلاگستان اتفاق افتاده است. اینهمه دقت به کار و پیشنهاد خوابگرد هم نشانه است. وبلاگستان شلوغ شده است. ویلاگستان دیگر خلوتکده سابق نیست.

حالا هر کسی یک رسانه دارد. خب این کمی اغراق هم دارد اما برای تقویت بحث این مایه از اغراق آگاهانه ضروری است. وقتی همه رسانه دارند و باید داشته باشند و خواه ناخواه خواهند داشت (چون عصر اینترنت است و دسترسی عمومی به رسانه) همه وارد بحث می شوند. همه یعنی تعداد زیادی از آدمها و رسانه هاشان. مثل اینکه صدها روزنامه محلی و استانی و ملی داشته باشیم. طبعا توجه اینها به موضوعات معین اسباب بسیج و تهییج افکار عمومی می شود. وبلاگ دارد به مرحله ساختن افکار عمومی می رسد.

دو نکته این جا مهم است. اول اینکه وقتی وارد مرحله تازه ای می شویم احکام و رفتارهایی که در مرحله قبل معنی داشت و حتی لازم بود دیگر ممکن است معنی نداشته باشد یا معناهای تازه ای به آن پیوست شود. به نظرم یک مشکل رفتار شادی صدر و سید رضا همین است. آنها با منطق مرحله قبلی تحولات رسانه های وب-پایه حرف می زنند. طبعا با سوء تفاهم همراه می شود.

دوم اینکه اقتضای این مرحله تازه این است و این را از برخوردها با شادی و سید می فهمیم که: دیگر کسی صاحب اتوریته نهایی نیست. میزان هایی از دایره نفوذ وجود دارد اما این تحول تازه در چارچوب هویت و ماهیت رسانه های وب-پایه محیط را دموکراتیک تر کرده است و با رفتارهای از بالا به پایین یا ریش سفیدانه و ولایی یا انحصاری یا تکروانه اما-به-نام-جمع موافقتی نشان نمی دهد. من در نقد دوستانی که اشاره می کنند ما از خصلتی ضد-اتوریته برخوردار شده ایم کاملا موافق ام. مهم نیست مرجع و خطاب این اتوریته شادی صدر است که جای بلندی در فعالیتهای زنان دارد یا سیدرضا شکراللهی است که از نامداران وبلاگستان است و جریان ساز بوده است.

وبلاگستان به یک جامعه بزرگ مجازی تبدیل شده که می خواهد در درون خود قواعد دموکراتیک تری داشته باشد. حاضر نیست نیش و طعنه و بکن نکن و اخم و تخم از این و آن و مثلا بزرگترها بپذیرد. عاقل و بالغ است و می خواهد مثل بزرگسالها با او حرف بزنند نه مثل کسانی که هیچ وقت بزرگ نمی شوند و باید از بزرگترشان پیروی کنند. من این را به معصومه ناصری سردبیر مردمک و ناشر مقاله شادی صدر هم گفتم که در مجموع خرد ظاهرشده در نقدهای وبلاگستان را به شادی صدر می پسندم. این را یک تحول مهم می بینم. به نظرم کسانی که سعی کردند با ادبیات مرحله های قبلی وبلاگستان وارد بحث شوند موفق نبودند. بحث یک نتیجه مهم داشت و آن اینکه هیچ اتوریته ای نمی تواند به زبانی غیردموکراتیک ما را خطاب قرار دهد. بهانه اش هر چه باشد باشد. این نوع مخاطبه مربوط به زمانی است سپری شده.

رفتارهای جمعی همیشه معنا دارند. پس زدن آنها با هر توجیه و استدلالی که باشد اصلا خردمندانه نیست. این رفتارها نشانه های مهمی اند.

برخورد با پیشنهاد سیدرضا هم همینطور است. و به نظرم یک نتیجه بیشتر ندارد. وبلاگستان مثل جامعه شده است. هر کسی و گروهی باید به نام خود حرف بزند و نه به نام تمام جامعه. تمام جامعه یک واحد نیست مجموعه ای است از گروهها. وقتی جامعه کوچکتر است همبسته تر است و به معنایی واحد است. اما جامعه وبلاگستان امروز یک جامعه بزرگ است و اصلا و به هیچ معنایی واحد نیست. وبلاگها به شعار خود رسیده اند. به یک جامعه مجازی متکثر و تا حد قابل قبولی برخوردار از اعتماد به نفس و دارای رای و نظر. کسی نباید از طرف آنها حرف بزند. این دوره دوره تشکیل گروههای مختلف و معتبر و فعال است. اصلا هم نیازی نیست بگوییم «جمعی از وبلاگ نویسان». به جای آن بهتر است برای گروه خود نامی بگذاریم. کار را با ده نفر شروع کنیم. بگوییم من سیدرضا و ده نفر دیگر از جامعه بزرگ وبلاگستان تصمیم گرفته ایم مسابقه ای راه بیندازیم. اگر شما هم دوست دارید به گروه ما که مثلا ادبیات 88 نام دارد بپیوندید. این تمرینی برای تشکیل گروههای واقعی در جامعه غیرمجازی هم هست.

امیدوارم خیلی به خطا نرفته باشم. اما آنچه را که در طول سال گذشته پراکنده می دیدم در ماجرای شادی و سید به صورت روشن و پیکرینگی یافته دیدم. به این اعتبار جامعه مجازی ما نه حرکت یکنفره می پذیرد و نه رهبری یکنفره قیول می کند. شادی بهتر بود در موضع یک اصلاحگر تنها و تنها اصلاحگر ظاهر نشود. یادداشت اش را از تحریک که مناسب مخاطبه با عوام است بپیراید. آن را بدهد قبلا سه چهار نفر بخوانند و بعد منتشر کند. لحن هیچ کسی حتی موسوی هم نمی تواند و نباید یکسویه و داوری کننده و یا بدتر از آن تحریک امیز باشد. و اتفاقا او این را خوب درک می کند. جامعه و جمعیت و نسبت ها و تناسبها و رسانه ها و سکوهای سخن عوض شده است.

سید هم به نظرم بهتر است فکر و ایده خوب خود را با چند نفر همراه و همرای در میان بگذارد و با امضای انها به عنوان یک گروه نظرش را پیش نهد. وبلاگستان بزرگ شده است. جای جوانهایی است که حتی اگر در مدرسه عالی مطهری درس بخوانند اتوریته شیخ خود را که بی نظر آنها برایشان تصمیم گرفته نمی پذیرند. این را قدر بدانیم. راه ما به کار گروهی از همین جا و همین بحثها می گذرد. این دموکراتیک تر هم هست. قواعد این تحول تازه را بشناسیم و بجا آوریم.

در میدان سوربن

Fri, 30 Apr 2010 00:06:29 +0000

دو سه روزی پاریس بودم. دیدار دوستان جوان روزنامه نگار که چندنفری شان تازه به اروپا آمده اند مغتنم بود. دیدار دوستان قدیم نیز لطف دیگری داشت. امروز مهدی خلجی هم از آمریکا آمد و من داشتم بر می گشتم. سه چهارساعتی با وجود خستگی و بیخوابی پرواز اقیانوسی نشست و در پیاده روی کافه ای در میدان سوربن و در میان صدای آب دهها فواره کوتاه و جوشان و همهمه مردان و زنان پاریسی و کافه نشینان چند ملیتی گپ زدیم. سخن از هر لونی رفت. از امکان بازگشت ما جماعت به ایران و از پژوهشهای او در باره بیهقی که فصل مفصلی شده و نانوشته مانده. از مرگ فرد هلیدی سخن رفت و از مقاله شادی صدر و انتخاب مدیر شبکه فارسی یورونیوز و از آینده پرخطر ایران و فعالیتهای عربستان و از رابطه پدر و پسری و نکات دیگر. اما مساله اصلی زمان بود.

مهدی گفت که بی بی سی در ایام نوروز از گروهی مثل آشوری و اتابکی و جهانبگلو و دیگران خواسته بوده که سه شخصیت مهم ایرانی را انتخاب کنند. من گفتم این مرا به یاد داستانی در دوره رضاشاه می اندازد که نخبگان مملکت بحث می کرده اند که بزرگترین شاعر ایران کیست و به نتیجه نمی رسیده اند. چرا که سوال نادرست بوده است. حالا بعد از پنجاه سال باز مشابه همان سوال. صحبت شد که چرا ما نیاز داریم به یکی که از همه برتر است برسیم و چرا حق هر کسی را نمی گزاریم تا دهها و صدها چهره شاخص داشته باشیم. بحثی در تاریخ کردیم و دید تاریخی ایرانی ها را وارسی کردیم. باز هم مساله زمان بود.

گفتم اگر می شد از بین ده روشنفکر و اندیشور و سیاست شناس معاصر و حتی داورانی که طرف رجوع بی بی سی بوده اند یکی را انتخاب کرد و باقی را فروگذاشت از بین شاعران و نویسندگان و چهره های تاریخی هم می شود یکی یا سه تا انتخاب کرد و باقی را فروتر نهاد. گفت که داوران بی بی سی فروغ را مثلا انتخاب نکرده اند! چون سوال کرده اند که آیا فروغ برتر است یا فردوسی. - پیدا ست که سوال و قیاس سخت اشتباه است.

بحث های تاریخی ما را به نکته دیگری کشاند. این علاقه مهارنشدنی ایرانیان به سازگاری. مهدی مثال درخشانی زد. گفت تمام تاریخ معاصر ما در پی این بوده است که آیا دین و علم با هم سازگارند؟ آیا سنت با تجدد سازگار است؟ آیا اسلام با دموکراسی سازگار است؟ و از این شمار چندین و چند مقوله و مفهوم اساسی و محوری شکل گرفته و تفکر معاصر ما را شکل داده است. به نظر مهدی ما نمی توانسته ایم تکلیف خودمان را با چیزی یکسره کنیم. روشن بگوییم این با آن جمع شدنی نیست تا از بن بستهامان درآییم یا به بیقوارگی سازگاری هامان خاتمه دهیم.

من گفتم این ماجرای سازگاری را از این زاویه باید دید که رمز بقای ایرانیان بوده است. گفتم که استاد بزرگ مهرداد بهار در تاریخ باستانی ما مثلا در بحث از اشکانیان بخوبی نشان داده است که عصر ایشان عصر تلفیق بوده است. این را در همان ادب پهلوانی هم آورده ام و در مباحث خود گسترش داده ام. اگر خصلتی در فرهنگ ما اینقدر قدیم است به معنای آن است که کارکردهای مهمی داشته و به قوام و دوام قوم کمک می کرده است. منتها آنچه ما از تلفیق های عصر خود می گوییم و ناسازوارگی هایی که در آن افتاده از آن نیست که تلفیق روش فرهنگی نادرستی است. از آن است که اصولا در دوره بیماری های فرهنگی و در حاشیه ماندن قدرت سیاسی متکی به آن هنرهای فرهنگ هم عیب دیده می شود. چون بدنه فرهنگ تمام و کمال کارآمد نیست و زواید بسیار پیدا کرده است و منطقه های شوره زار. و یا چون قدرتی که آن را نمایندگی می کند جذابیتی ندارد. اما تلفیق راه بزرگ نجات ایران بوده و هست.

مساله مهم ما اینجا هم زمان است. ما گرفتاری مان این است که عناصری در کنار هم می نشینند که همزمان نیستند. میان مولفه هایی که می خواهیم سازگار کنیم فاصله ها هست که گاه ندیده ایم. و همین کار را مشکل می کند. روش درست است. اما زمانهای ناهمزمان مشکل ساز شده است. گفتم نمونه بزرگ مشکل ناهمزمانی وضعیت خود مهاجران ایرانی است. آنها دچار دو-زمانی می شوند. بین خود و جامعه خود. بین خود و فرزندان خود. این فاصله ها را آسان نمی توان پل زد یا دستاوردها را ترکیب کرد. گفتم مشکل اصلی در توقف یک سری از کارهای بزرگ ما همین است. یا طولانی شدن بیش از اندازه رسیدن کارها به هدف. مساله اصلی در زمان است. زمانهای ما و جهانهای ما. بنابرین یک نیاز مهم فردی ما این است که زمان خود را بسنجیم. زمانهای خود را بسنجیم. برای بعضی کارها زمان نداریم. بعضی زمان اش کندتر از آن است که ما فکر می کنیم. و برای کارهایی که عقب می اندازیم زمان سر می رسد. عمر کوتاه است. باید بدانیم چه کاری را می خواهیم به چشم سر و در عمر خود ببینیم و چه کارهایی را می خواهیم مقدمه چینی کنیم و رسیدن اش را برای نسل بعدی هموار کنیم. مشکل ما سرگردانی در تلفظ درها و دروازه ها ست. برای کدام کار باید شتاب کنیم. و برای کدام شتاب کردن بی نتیجه است. قصه همه اش همین است.