سيبستان http://sibestaan.malackut.org/ A blog on literature, philosophy and politics en Copyright 2012 Tue, 24 Jan 2012 21:47:29 +0000 http://www.sixapart.com/movabletype/ http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss ضعیف ترین حلقه در زنجیره نظام خواهد شکست در مقابل بحث تحریم یک نکته اساسی میزان مقاومت کشور تحریم شده است. آیا ایران تاب خواهد آورد؟ من تلاش می کنم موضوع را از چند منظر به کوتاهی مرور کنم. اول به این می پردازم که ضعیف ترین حلقه ها کدام است. و دوم به اینکه انعطاف ناپذیری سیاستی محکوم به شکست است و برای بیرون آمدن از شرایط انعطاف ناپذیر نیروهای میانی نیاز است و حذف این نیروها ممکن است به شکست کامل و همه جانبه یا فروپاشی بینجامد و سوم اشاره می کنم که ممکن است تصحیح یک خطای جهانی در مورد ایران که سی و سه سال پیش صورت گرفت در جریان باشد. سرنوشت ایران به نحوه گسترش بازی در این هر سه جنبه گره خورده است.

اول. اگر قرار باشد فشارها اولین شکاف را در نظام اسلامی ایجاد کند آن شکاف کجا خواهد بود؟ از دو زاویه می شود این رگه ضعیف را تشخیص داد:

- ممکن است بگوییم حلقه ضعیف پیشاپیش ضربه را خورده و دارد پاره می شود و آن وضع بانکی و پولی و ارزی نظام است. اقتصاد در ایران هرگز در این سی ساله شکوفا و قوی نبوده و به قول خاتمی اقتصاد ایران بیمار است. حال درجه بیماری و شدت آن در هر دوره متفاوت بوده است. دارو و درمان درستی هم نداشته و حتی پزشکان حاذقی هم بر بالین اش حاضر نبوده اند و یا اختلاف آرای ایشان کار را فشل کرده است. در واقع این عبارتی که حامد کرزی در باره سیستم سیاسی افغانستان گفت در باره سیستم اقتصادی ایران صادق است: آزمایشگاه انواع نظریات اقتصادی بوده و هست و هر از چندی به بهانه ای نظریه عوض شده و مشی تازه ای پیش گرفته شده است. از نظر اقتصادی طبعا ارزش پول ملی از همه آسیب پذیرتر بوده و این را به چشم سر می توان دید. آیا کار به بش زدن و ترمیم درست خواهد شد؟ به نظر من تمایل به این کار قطعا وجود دارد. بنابرین گرچه این حلقه ضعیف است اما بسیاری مراقب آن اند و بعید است که گزینه مطلوبی برای شکسته شدن باشد. شاید به این خاطر که سرنوشت همه به آن بسته است.

- ممکن است بگوییم دولت احمدی نژاد در ضعیف ترین موقعیت خود است. در این باره شکی نباید داشت. در شش سال گذشته این دولت عزیزکرده ولی فقیه هرگز اینقدر که امروز هست تحت انواع و اقسام فشارهای اقتصادی و سیاسی و داخلی و خارجی نبوده است. به نظرم تا همین حالا هم به زور عصای ولایت سر پا نگه داشته شده است تا وضع بحرانی تر نشود و در واقع موقعیت تاییدکننده که همان رهبر است تضعیف نشود. اما حال که وضع به اندازه کافی بحرانی هست شاید شکسته شدن این حلقه از زنجیره نظام از همه محتمل تر باشد. خیلی ها هم آرزوی شان همین است. چه در داخل حکومت چه در خارج حکومت چه در قم چه در بیت رهبری. همه توافق دارند که این آدم و دولت اش مسبب نابسامانی های بسیار بوده اند. شاید آخرین کسی که این را قبول کرده اولین کسی است که او را تایید کرده یعنی آقای خامنه ای. اما او هم بعید است که بخواهد این دولت بی کفایت را بیش از این نگه دارد. حرفهای احمد توکلی را در گفتگوی مفصل و بسیار پرنکته اش با خبرگزاری مهر می توان مقدمه ای برای این  داستان دانست (+). در واقع شرایط کاملا مهیا ست که دولت احمدی نژاد خلع ید شود و همه کاسه کوزه ها سر او شکسته شود. شماری از سرداران سپاه هم دندان تیز کرده اند که دولت بعدی را تشکیل دهند. افتادن و شکستن دولت احمدی نژاد درمان موقتی بسیاری از دردهای نظام خواهد بود.

من باقی داستان را به تحلیل و تخیل خود دوستان واگذار می کنم تا یافتن و نشان کردن حلقه های ضعیف تر را دنبال کنند. حلقه های ضعیف تر ممکن است تا وضع ارز باز هم بدتر شود یا پیش از اینکه ولی فقیه بالاخره تصمیم اش را بخواهد بگیرد از یک جای دیگر سر در آورد و همه ما را شگفت زده کند. بنابرین اصلا داستان به همین دو حلقه ای که یاد کردم ختم نمی شود.

دوم. فرض کنیم دولت احمدی نژاد هم برود آیا مشکل خامنه ای با تحریم ها و با جهان حل می شود؟ به نظر من نه. این فقط بخشی از سیاست داخلی ایران است که به نظر من قطعا دچار تغییرات خواهد شد. بخش دیگر سیاست ایران به مساله راه حل یافتن در برخورد با تحریم جهانی مربوط است. یک مقدمه کوتاه بگویم تا نکته ای که عرض می کنم روشن تر شود.

 مشکلی که در حال حاضر به وجود آمده است بی تردید ناشی از انعطاف ناپذیری رهبری سیاسی در ایران است. انعطاف شرط اصلی و حتمی برای هر کار سیاسی است و بدون آن کار سیاسی ممکن نخواهد بود. داشتن پول و قدرت نظامی هم وضع را تغییر نمی دهد و شما را بی نیاز از انعطاف نمی کند. بحران فعلی ایران بحران انعطاف است. من وارد بحث گفتمانی نمی شوم گرچه می دانم کاملا جا دارد از آن زاویه هم بحث کنیم. یعنی اینکه این جماعت چطور فکر می کرده اند که به اینجا رسیده اند. مارکسیست ها از بحرانهای ذاتی سرمایه داری حرف می زنند. من معتقدم هر گفتمانی بحرانی دارد. چنانکه خود مارکسیسم هم داشت. می توان با مراقبه بحرانها را مدیریت کرد. اما اگر مدیریت بحران وجود نداشته باشد یا از انعطاف لازم برخوردار نباشد یا برای انعطاف پذیری مانع ذهنی داشته باشد وقوع بحران و آسیب های ناشی از آن، که در حد نهایت خود فروپاشی باشد، حتمی است. اما از منظر پراتیک سیاسی آنچه می تواند مانع بحران شود حضور فعال نیروهای میانی است. نیروهای میانی مهمترین نقشی که دارند جلوگیری از آشوب زدگی ناشی از تصلب در اندیشه و عمل سیاسی است. از این منظر می توان دید که از زمانی که رهبر نظام تصمیم به حذف نیروهای میانی گرفت و مشخصا حلقه نفوذ رفسنجانی و مرام و مکتب سیاسی او را هدف قرار داد گرایش نظام به انعطاف ناپذیری عریان شد و بسرعت به بحران رسید.

نگاه معمول سیاسی در تمام جناحها، هر کس از زاویه دید خود، این است که رفسنجانی بدسابقه است. گویی همه توافق دارند که او حذف شود. اما نگاه نقشگرای سیاسی حذف او را حذف کارکرد سیاسی او می بیند. این نقش در تمام سالهای پس از انقلاب نقشی میانجیگرانه بوده است. اگر این نقش را بخواهم خلاصه کنم باید بگویم بدون رفسنجانی جنگ ایران و عراق خاتمه نمی یافت. 

موقعیت خامنه ای را در حال حاضر درست در بحرانی ترین وضع سیاسی و اقتصادی و اعتبار جهانی در یک چیز می توان خلاصه کرد: رفتار او با رفسنجانی.

حال یک بار دیگر به مساله حلقه های ضعیف نگاه کنیم. این بار می بینیم که ظاهرا رفسنجانی وضع وخیمی دارد. اما در حقیقت امر کسی که دارای وخیم ترین موقعیت است شخص رهبر نظام است. او با حذف رفسنجانی در واقع بن بست نظام را قطعی کرده است. زیرا رهبر نیروهای میانجی را حذف کرده است. اگر از این زاویه بنگریم بدون اینکه رفسنجانی و نیروهای میانجی به کمک نظام بیایند انعطاف ناپذیری ذاتی شده رهبر او را به ضعیف ترین حلقه تبدیل خواهد کرد.

تا همین جا خامنه ای حذف را به آخرین مراحل اجرایی اش رسانده است و بازی مجلس را بدون نیروی رقیب برگزار می کند. این فرصت از دست رفته است. خامنه ای ممکن است قدم های بعدی را برای حذف باقیمانده نیروهای غیرولایی هم بردارد. نتیجه چه خواهد بود؟

خامنه ای فکر می کرده است که با حذف موسوی و برگزیدن احمدی نژاد بزرگترین برد سیاسی خود را کرده است. دو سالی که گذشت خطای مسلم او را به رخ او کشیده است. حذف کامل اصلاح طلبان هم در آستانه انتخابات مجلس برد سیاسی دیگری برای خامنه ای بوده است. اما این هم خطای مضاعفی است و او را از قدرت مانور بی بهره خواهد کرد و کرده است. به نظر من با حذف رفسنجانی و حلقه او خامنه ای تنها یک گزینه برای نیروهایی که به بقای نظام فکر می کنند باقی می گذارد: خود را او را حذف کنند.

سوم. در بازی بزرگ جهانی اما داستان می تواند همچنان ادامه یابد تا به تصحیح خطایی برسد که با راه دادن به یک حکومت مذهبی در ایران شروع شد. در 1979 نیروهای غربی روی کار آمدن یک دولت مقتدر مذهبی را چاره کار برای سد کردن راه توسعه کمونیسم می دیدند. انقلاب مذهبی درست مانند انقلاب سفید شاه سعی کرد برای اینکه بهترین بازی خود را در مقابل حریف ارائه دهد تمام ویژگیهای مارکسیستی راهم از خود کند. شاه به این می نازید که بدون خون و در واقع بدون یک انقلاب سرخ محتوای یک انقلاب مارکسیستی را به مردم و دهقانان و کارگران ایران پیشکش کرده است. چپ های مسلمان به رهبری میرحسین موسوی هم تلاش کردند تا بهترین دستاوردهای سوسیالیسم دولتی را به درخت انقلاب پیوند بزنند. سیاستی که در ابعاد دیگری در عصر رهبری خامنه ای هم دنبال شد. اما این بافت مذهبی انقلابی پس از فروپاشی شوروی دیگر نقشی نداشت و از قضا به دردسرهای تازه و پیش بینی نشده ای انجامید و نه تنها به حمایت حزب الله و حماس و حضور نظامی در هر نقطه دردسرساز منطقه رسید بلکه عربستان را هم واداشت تا از نیروهای چریکی سنی و از امارت اسلامی افغانستان و امثال ایشان حمایت کند و بلوایی درست کند که به یازده سپتامبر ختم شد.

در این بازی بزرگ اگر خامنه ای درست بازی نکند نه فقط خود او که نظام او با هم حذف خواهند شد. تا شاید بتوان همزمان با بش زدن اقتصاد شکسته ایران به ترمیم تاریخ شکسته این سی و چند سال نیز پرداخت. اینکه سیاست سازان ایرانی تا چه حد قادرند از فروپاشی نظام جلوگیری کنند منهای اینکه اصولا اراده و خواست آن وجود داشته باشد به این هم بر می گردد که آنها چقدر قادرند بالاخره بعد از سه دهه به عقل سیاسی رو کنند. بدون این عقل سیاسی تاریخ انقلاب به شکلی که تا کنون می شناخته ایم آخرین صفحات اش ورق خواهد خورد.

]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_887.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_887.shtml اروپا سياست ما و آمريکا Tue, 24 Jan 2012 21:47:29 +0000 بزرگداشت زندانی به روش سوسیالیسم اسلامی زندگی زیر سایه نظام عبوس جمهوری اسلامی ما را هم شبیه این نظام می کند. مراقب باشیم. مخالفت با جمهوری اسلامی فقط مخالفت با ولایت و صغیر پنداشتن ملت نیست مخالفت با گفتار و کردار تبلیغی آن هم هست. و اگر زیر نفوذ همان سیاست تبلیغی هستیم فاصله احتیاطی لازم را رعایت نکرده ایم. ناچار با مشکلات عدیده روبرو خواهیم شد.

نظام جمهوری اسلامی دو سویه تبلیغی روضه خوانی و ایدئولوژی حزب توده روسی را به هم گره زده است تا نوعی سوسیالیسم اسلامی در تبلیغ پدید آورد. هر نوع پیروی اپوزیسیون از این سیاست موجب هدر دادن انرژی و تقویت مبانی تبلیغی نظام است. ناچار سرکنگبین ما صفرا افزوده تا کاسته باشد.

در یک مدل خیلی ساده شده نظام جمهوری اسلامی از دو عنصر در کار خود بهره می گیرد: عزاداری و تحمیل. در سال که 12 ماه است شما دست کم 14 بار عزاداری دارید که در چند مورد به یک هفته و ده روز می رسد و در مورد عاشورا تا چهلم هم می کشد. بنابرین یک فرهنگ مسلط در تبلیغ معتاد (عادت-شده) این نظام شیون و زاری و بر سر و روی کوفتن و سیاه پوشیدن و مغموم بودن است. 

این نظام نظامی عبوس است و عبوس بودن را به عنوان یک استراتژی تبلیغ می کند آنقدر که شورش را در می آورد. هنوز یک هفته نشده است که معاون تلویزیون دولت پناه ما مدیران سه شبکه خود را توبیخ کرده است (جوان آنلاین را ببینید) که دیگر خیلی دارید تند می روید و مردم به نشاط هم نیاز دارند!

البته از من بپرسید احتمال قوی می دهم که این دلسوزی به نفع زندگی و نشاط مردمی، از سوی این روزنامه های تندرو و آن معاون کندرو عمدتا مصرف انتخاباتی و دهه فجری دارد. یعنی از سر وظیفه است تا از سر وجدان و کشف و شهود و یافتن اینکه آهان نشاط هم لازم و ضروری است و غمبادگرفتگی و اندوه دمیدگی بس. 

اما این موضع چیزکی از آن واقعیت که می گفتم را علنی می کند. 

دوم تحمیل است. این را همه می شناسیم اما منظورم را کمی تشریح می کنم چون در ماجرای بزرگداشت و یادداشت زندانیان مهم است. 

پدران بسیاری از ما یقین داشتند که نماز خواندن واجب است و پسران هم خواه یا ناخواه باید نماز بخوانند و آن را وقتی بخوانند که پدر می خواهد و می خواند. فرض کنید صبح خیلی زود زمستانی که هنوز هوا تاریک است. آب حوض هم سرد است و رختخواب هم گرم و آدم هم دلش نمی خواهد برخیزد و نماز بگزارد مگر به زور و برای رضایت آقاجان.

آقاجان های ما از روی صدق و صفا به زور و جبر بچه ها را وادار می کردند که صبح برخیزند و نماز بخوانند. آنها فکر می کردند همین که رفتی و وضو گرفتی و به نماز ایستادی کافی است. اما نبود. نماز روحی دارد. آقاجان صورت نماز را می خواست. روح را کاری نداشت. یا فکر می کرد روح خودش می آید در جسد این نماز. اما نمی آمد.

انقلاب که شد این خصلت تحمیلی که در دین سنتی بود و رفتار سنتی و مردسالار و زوربنیاد بود به ایدئولوژی قدرت و تفکر حزبی چپ هم مستظهر شد و معجونی ساخت که همه چوب اش را خورده ایم و داریم می خوریم.

اینها را گفتم و یادآوری کردم تا دو نکته در باب بزرگداشت زندانیان بگویم:

زندانی را بزرگ می داریم عمدتا برای اینکه فراموش نشود. برای اینکه به نظام مقدس بگوییم که ما دوستان مان و عزیزان مان و قهرمانان مان را فراموش نمی کنیم و نکرده ایم. می خواهیم مردم را حساس کنیم به سرنوشت ایشان. می خواهیم دورادور از ایشان مراقبت کنیم. از احوال ایشان گزارش کنیم.

اینها همه خوب است. اما همه اینها وقتی به هدف می رسد که از مسیر تبلیغی نظام مقدس عبور نکرده باشد. این یعنی چه؟

بزرگداشت زندانی مجلس روضه خوانی نیست و نباید بشود. زندانی سیدالشهدا نیست و بر او سوگواری و شیون و فغان کردن روا نیست. باشد هم به دلیل رعایت فاصله گذاری با نظام مسلط اسلامی باید از فغان و آه و شیون دست کشید. سر کشید. سر کشیده داشت. 

زندانی را به دهها شیوه می توان یاد آورد. روشهای انبوه و کمپین مانند شاید همه وقت نه ضرورت داشته باشد و نه وزن و ارجی. یادمان باشد که در اوج زمانی که اکبر گنجی در زندان و در اعتصاب غذا بود هم میزان آگاهی اجتماعی از کار او چقدر محدود بود. نباید دل خوش کنیم به صورت و به انبوه یادها و پوسترها و جز آنها. راه دیگر باید پیش گرفت.

دو دیگر اینکه باید مطلقا دست از تحمیل برداشت. باید از تحقیر هم دست برداشت. این دو همزادند. باید از اصرار هم دست کشید. زندانی جایگاه و شان دیگری دارد. نباید به تحمیل روی آورد چون مثل آقاجان یقین داریم که باید از زندانی یاد کرد و نماز یادداشت او واجب است.

هر کاری وقتی راست است که روح داشته باشد. تحمیل روح عمل را می کشد. اگر مخالفت با جمهوری اسلامی داریم درست به همین دلیل است که این جمهوری کارش تحمیل به جمهور است. جمهوری تحمیل است. جمهوری تحقیر است. مخالفت با این جمهوری تحمیل در مخالفت با تحمیل است. تا در دایره روشهای جمهوری نفس می زنیم همین روش و همین جمهوری را بازتولید می کنیم. یقین بدانید. جمهوری آرمانی ما در رفتار امروز ما هم باید منعکس باشد. و آن جمهوری تحمیل نیست جمهوری ترغیب است. 

زندگی همه اش سیدالشهدا و روضه و نماز نیست. زندگی زندگی است. همه چیزش با هم و در کنار هم زندگی است. مشکل جمهوری اسلامی در یکسویه کردن و یک بعدی کردن زندگی و خالی کردن زندگی از مزه جاری و پرنشاط و همه جانبه آن است. ولو در آغاز آن را به قصد قربت و ثواب دنیا و آخرت هم کرده باشد. آخرش همین است. این کار را نباید ما هم تکرار کنیم. ما باید پایان جمهوری اسلامی باشیم در رفتار و روش و سمت گیری و زبان و تبلیغ. 

تولید اینهمه مطلب و یادداشت و غر در باره اینکه فلان موضوع را رها کنید و به زندانیان فکر کنید فکر باطل است (حتی حمله به لیلی پورزند که بهتر از بسیاری از حمله کنندگان می داند که زندانی بودن و عزیزی در زندان داشتن یعنی چه). اگر می خواهید کسی به زندانی فکر کند فکر تولید کنید. نوآور باشید. از مسیر تحمیل و تکرار و اصرار و خواهش و تمنا نروید. اینها همان چیزهایی است که مردم عاصی از نظام را از این نظام عاصی کرده است. به بهانه مقدس دیگری همان روشها را ادامه ندهید.

هیچ چیزی مقدس نیست وقتی روح ندارد. مقدس ترین چیز در زندگی روح عمل است. روح عمل را که کشتید می شود مثل نماز برای آقاجان. نمایش است. خدا را راضی نمی کند به خود شما چیزی نمی افزاید آقاجان هم می فهمد که این نمازتان به درد خودتان یا عمه تان می خورد یا باید به کمرتان بزند. راه آقاجانی رفتن راهی است که همین نظام با دستک و زینک رفته و می رود. این راه بن بست است. مهم نیست که شعار شما مقدس است.

دوستان ما زندان اند. اما ما عبوس نیستیم. به عبوسی راه نمی دهیم. زندگی را متوقف نمی کنیم و اجباری تازه بر اجبارهای پیشین و حس گناه و کوتاهی و تقصیری بر تقصیرات انبوه شده نمی افزاییم. ما می دانیم که پایان راه نزدیک است. پایان جمهوری تحمیل نزدیک است و این را هر بار که عزیزی از ما را محبوس می کند آشکارتر می شود. هر بار که زنی محبوب یا مردی محبوب ملت را به زندان می برد آبروی خویش برده است و حرف ما را تایید دوباره و صدباره کرده است که شایسته ملت ما نیست. این سوی دیوار ما برای یادداشت دوستان و عزیزان مان باید از تشبه به همین نظام و پیروی از راه و روش آن دست برداریم. دوستان ما همه زندگی خواه اند. همه برای انتخاب آزاد در زندان اند. در بزرگداشت آنها باید از مسیر آنها برویم نه از مسیر زندانبان آنها. بهترین بزرگداشت آنها بزرگداشت مرام آنها ست و پایبندی به همان مرام در هر جا که از ایشان یاد می کنیم. زندگی و تنوع آن نباید برای هیچ چیزی متوقف شود. همهمه عمومی نباید برای هیچ چیز به سکوت تبدیل شود. صدای زندانیان ما هم صدایی از صداها ست نه صدای اصلی است و نه جای همه صداها و نه دارای ولایت عامه بر دیگر صداها. بزرگداشت آنها باید بزرگداشت زندگی باشد. این چیزی است که ما از دست داده ایم. آنها نمایندگانی از ما هستند که چون زندگی را در تنوع خود می خواسته اند و تن به اجبار نمی داده اند به زندان رفته اند. همین هم باید پایه نکوداشت ما از ایشان باشد.
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_886.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_886.shtml اجتماعيات رسانه Sat, 21 Jan 2012 22:37:45 +0000 در باره برهنگی گلشیفته گلشیفته فراهانی با یک عکس برهنه غوغایی ایجاد کرده است. جنبه های متعددی در این عکس و این انتخاب و اقدام وجود دارد که نمی توان به شرح در باره همه آنها بحث کرد. من به صورتی تلگرافی نکاتی را یادداشت می کنم تا دست کم حیطه های بحث را به اندازه خود نشان داده باشم:

در باره موضوع
به نظرم اقدام گلشیفته در انتهای یک دوره و آغاز یک دوره تازه قرار دارد. سکس در ایران سی سالی است موضوع در گردش است. از تماشای کاست های ویدئویی پورن تا زمانی که با رواج دوربین های سبک زوج های جوان هم تصمیم گرفتند لحظات کامجویی خود را ثبت کنند. شماری از آنها منتشر شد و در زمان خود غوغایی به راه انداخت. در عرصه سینما هم اولین بار پس از انقلاب لونا شاد بود که در یکی از فیلمهای آخر مخملباف برهنه شد. در این میانه اتفاقهای بزرگی در حوزه سکس در ایران روی نموده است و جامعه زیر و رو شده است. یک انقلاب جنسی در ایران در جریان بوده و هست. عکس گلشیفته نشانه دور تحول تازه ای در این مسیر سی ساله است.

در باره رسانگی
روشن است که عکس گلشیفته از دو طریق منتشر شده و هر دو رسانه اند. یکی رسانه کتبی و دیگری خرده رسانه فیسبوک که شبکه اجتماعی است. قبل از نوشتن این یادداشت ویدئویی هم از شرکت کنندگان در این طرح منتشر شد.

فرض کنیم در دوران قبل از وب قرار داشتیم. طبعا عکسی از گلشیفته در یک مجله اروپایی مدتها طول می کشید تا به ایران برسد. و مدتها طول می کشید تا بدانیم طیفهای مختلف مردم در باره ان چه فکر می کنند. اما شبکه های اجتماعی این موضوع را به ساعت و روز تقلیل داده اند. به نظرم در این ماجرا ما تمام سویه های رسانگی را می یابیم چه مجله چه عکس و چه وب و صفحه فردی و رسانه شخصی و شبکه اجتماعی. در واقع دنیای جدید از زمان روزنامه های عصر مشروطه عصر رسانه بوده است. و در این میان آزادی رسانه های بیرونی وضعیت فکری مردم داخل کشور را دچار دگرگونی می کرده است. به نظرم تفاوت برهنه شدن لونا شاد و برهنه شدن گلشیفته فراهانی دقیقا در همین رسانگی است. اگر در زمان ساخته شدن فیلم مخملباف هم همین امکانات شبکه اجتماعی وجود داشت چه بسا این غوغا چند سال زودتر اتفاق می افتد.

در باره آموزه های جمهوری اسلامی
چنانکه بسیاری از کامنت نویسان در باره عکس گلشیفته گفته اند این عکس درست آنتی تز آموزه های جمهوری اسلامی است. به نظرم این بخش ماجرا باید برای تئوری پردازان نظام مقدس هولناک باشد. زیرا به شکاف عمیقی اشاره می کند بلکه دره ای از فاصله ها که میان آن آموزه ها و این اقدام افتاده است. گلشیفته به تنهایی تمام این آموزه ها را آگاهانه باطل کرده است. 

به عبارت دیگر، مساله جمهوری اسلامی با حجاب و با زن و با بدن یکجا طرد شده است. و اینها همه مسائلی استراتژیک برای نظام است. اگر نظام می توانست تماشای پورن و شبکه توزیع فیلمهایش را تحمل کند و یا حتی آن را حمایت کند تا انگیزه های سیاسی مردم و جوانها را مهار بزند و آنها را از فکر مقابله با نظام باز دارد یا حتی سوفاف اطمینانی باشد برای اینکه فشارهای ایدئولوژیک جامعه را منفجر نکند در انتهای این مسیر می بینیم که رفتار گلشیفته بدون اینکه ظاهرا سیاسی باشد عملا یک اقدام مبارزه جویانه است. این نمونه ای از پورن تحت حمایت و اغماض دولت نیست. رفتاری است آزاد و انتخاب زنی است هنرمند و رها از سانسور برای مبارزه با تحمیل آموزه های نظام به زنان.

اگر فروپاشی نظام مقدس مدتی است آغاز شده است برهنگی گلشیفته نشان می دهد که انقراض اش حتمی است و آینده دیگری آغاز شده است.

در باره واکنشها
مهمترین مساله ای که در واکنشهای منفی دیده می شد مساله ناموس و پروا بود. به نظرم این آن بخشی است که فراتر از آموزه های نظام است. این پایه آن آموزه ها ست. یعنی نظام فعلی بر مرده ریگ چنین تفکراتی است که بنیان نهاده شده است. اساس این ناموس و پروا هم مذهبی نیست. مردسالار است. برای همین ادعای کامنت نویسانی که می گویند ما مذهبی نیستیم اما این عکس را هم بی پروا می دانیم ادعای معتبری نیست. مذهبی بودن در اینجا فرع مساله است. مساله باور کردن به قدرت انتخاب است. این گوهر دوره ای است که تازه آغاز شده و تازه ما داریم ابعاد آن را می شناسیم. با بی پروایی فردهای فردیت یافته ای که توان ایستادگی در برابر چنین پرواطلبانی دارند.

در باره سانسور عکس
به همین نسبت دیدم شماری از دوستان دور و نزدیک و اهالی فیسبوک عکس سانسورشده ای از گلشیفته را دست به دست می کنند. گویی پروا می کنند این عکس را با همان صراحتی که در تصویر بدن زن دارد ببینند. پرده ای می کشند که حالا اگر پرده ضخیم هم نباشد تور بدل از حجاب باشد و تا آن صراحت در چشم نزند و حیران نکند. این نوع سانسور بسیار قابل دقت است. 

در باره شرایط حساس و/یا گناه
برخی نوشتند و گفتند که این عکس در زمان خوبی منتشر نشده است. و مثلا تاییدی می شود بر حرفهای چارودارانه ای که بر ضد سینما و سینماگران گفته شده و می شود. به نظرم شکافی که بین دو نوع طرز تلقی در میان مردم ما در باره زن و برهنگی و آزادی اختلاط وجود دارد که حتی دست دادن با زنان را در مجامع عمومی وارد بحث دیپلماسی انقلاب می کند با این رعایت ها پرشدنی نیست. یعنی دیگر نیست. سی ساله گذشته به نحوی تاریخ مماشات و سازگاری و رعایت است برای پر کردن این شکافها. موفقیت های محدودی داشته ایم اما شکاف هم بزرگتر شده است. دست کم شکاف بین دیدگاه رسمی و غیررسمی بزرگ و بزرگتر شده است.

یک عده هم به برهنگی به عنوان امری گناه آلود نگاه می کنند. به نظرم اگر گناهی باشد بی تردید گناه خیانت به آرای مردم و اختلاس بزرگ و سوء مدیریت و کهریزک و قتل مردمی که در راهپیمایی مسالمت آمیز شرکت کرده اند هزاران هزار بار بزرگتر است. کسی که در باره آن سخن نمی گوید حق سخن گفتن در باره این را هم از دست می دهد. بهتر است همچنان در کناره بماند.

برخی هم پایه نقد خود را شرایط حساس کنونی قرار می دهند. من سی و سه سال است این را می شنوم که در شرایط حساس کنونی نباید چنین کرد یا چنان کرد. به نظرم اینطوری هیچ کاری نمی شود کرد مگر بفرموده. بنابرین بهترین کار این است که هر کس کار خود را بگزارد. 

در باره اهمیت بدن
واقعیت این است که هر قدر در این سی ساله (و البته در سنت های دوره مدرن ایران که جای تفصیل اش نیست اما در دگرگونی اخلاق جنسی می توان ردش را یافت) بدن سرکوب شده اهمیت تن برجسته تر شده است. و به همین ترتیب جلوه گری و جلوه فروشی اهمیت پیدا کرده است. دوره جدید دوره تبرج است بی هیچ گفتگو. به نظر من ابرو برداشتن و دماغ آراستن نشانه های دیگر اهمیت یافتن تن است. سیر تحول این اهمیت ها در دوره معاصر بسیار قابل بررسی است. از چادر برداشتن تا مینی ژوپ. از لباس گشاد پوشیدن تا لباس تنگ و از این شمار.

یک نکته را هم همینجا در باره زیبایی تن در عکس گلشیفته بگویم. این عکس بی بر و برگرد زیبا ست. نظرهایی که می گویند به چشم ها نگاه کنید و نه به بدن و انحناهایش نوعی شرمندگی پنهان را تبلیغ می کنند. نوعی حجاب فلسفی را تجویز می کنند. مثل همان تور بدل از حجاب.

در باره سکس و رژیم پهلوی
من به یک دو نکته دیگر هم اشاره می کنم و این بحث را می بندم. اول این است که اگر در تاریخ بعد از انقلاب نگاه کنیم عکس گلشیفته کاملا یکه و یگانه است. اما اگر به تاریخ مثلا 50-60 ساله اخیر نگاه کنیم رفتار گلشیفته بازگشتی است به دوره ای که مجلات آزاد بودند از هنرپیشه ها عکسهای نیمه برهنه منتشر کنند و حتی آنها را در وسط مجله به صورت پوستر انتشار دهند تا بسیاری از جوانان بتوانند آنها را بر دیوار اتاق خود بیاویزند. یادم است که اولین فیلم کوتاهی که در ساختن ان شرکت داشتم و کارآموزی کردم به نام «زنجیری ها» از رضا کمال علوی به همین موضوع می پرداخت. آن موقع شاید 13-14 ساله بودم. 

نکته دومی که می گویم نیز با همین مرتبط است. راهی که آن دوران طی می شد راه اقلیت بود. نوعی ایدئولوژی دولتی پشت اش وجود داشت. نوعی حمایت سیاسی می خواست به هر ترتیب شده فکر انقلاب را از ذهن جوانان بیرون کند. زنجیری ها نیز مثلا از دیدی انتقادی به ماجرا نگاه می کرد. اما اتفاقی که به برکت تحمیل اموزه های نظام افتاده جدا شدن سیر فکری مردم طبقه متوسط شهرنشین و گروههای همدل با ایشان است و قدم نهادن در مسیری که خودشان انتخاب می کنند و به هیچ عنوان خصلت بفرموده ندارد. این کاملا تازه است و مسیر آینده را رقم می زند.

 فرنگی شدن و همرنگ شدن با جهان
و نهایتا دو نکته دیگر: وقتی نظام مقدس هزاران هزار ایرانی را به بیرون می راند و در جهان آواره می ساخت هرگز فکر نمی کرد مایه تغییراتی را درست می کند که دیر و زود وضعیت داخل کشور را تحت تاثیر قرار خواهد داد. زیرا این هزاران هزار در فرهنگ دیگری می زیند و از آزادی هایی برخوردار می شوند که رفتار آنها را تغییر می دهد و تاثیر انتخاب آنها دیگر فقط در بیرون ایران نمی ماند. امروز ایرانیان مهاجر به منبعی برای تغییر در داخل کشور تبدیل شده اند و از راههای مختلف رسانه ای با مردم خود رابطه برقرار می کنند. این همان شوخی تاریخ است با نظامی که عبوس ترین نظام سیاسی و فکری ما بوده است.

بخشی از زندگی در مهاجرت به معنای ادغام در فرهنگ غربی است. کم یا بیش این اتفاق می افتد و در نسل جوانتر با شدت و حدت بیشتری هم. به عبارت دیگر جامعه مهاجر ایرانی دیر یا زود دارد از سر تا پا فرنگی می شود. این همان ایده تقی زاده را پیکرینه می کند. منتها تقی زاده نمی دانست که عملی شدن ایده او وقتی خواهد بود که هزاران هزار ایرانی به بیرون کشور رانده شوند. از نقطه نظر بحث من نکته مهم این نیست نکته مهم تاثیری است که این مهاجران بر فرهنگ داخلی می گذارند. بنابرین می توان پیش بینی کرد که ایرانیان مهاجر و ایرانیان مقیم در یک همدلی تازه و بیرون از تاثیر نظام رضاشاهی یا ولایی فکر و توصیه تقی زاده را عملی خواهند کرد. ایرانی ها می خواهند جا پای غربی ها بگذارند و نه تنها در مهاجرت که در زندگی داخلی خود در ایران نیز فرنگی شوند. امید من این است که این فرنگی شدن فقط در برهنگی باقی نماند. آنچه اهمیت دارد پیدا کردن قدرت انتخاب و تغییر آگاهانه زندگی و طرد هر نوع فرهنگ تحمیل است. به نتیجه اش هر چه هست باید گردن نهاد.
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_885.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_885.shtml رسانه هویت ما ایرانی ها کارگاه نشانه شناسی Wed, 18 Jan 2012 13:12:52 +0000 بیرون جهیدن از چنبره هر اخلاق ایده آلی و انقلابی امروز دو مقاله خواندم که فکر می کنم به نحوی به هم مربوط اند گرچه ظاهرا ربطی به هم نشان نمی دهند. مقاله داریوش محمدپور در جرس در باره مساله اسرائیل و آمریکا و مقاله مهدی مظفری در رادیو فردا که سعی کرده است عوامل عقبماندگی اسلام و مسلمین خاورمیانه را یکجا طرح و تحلیل کند. 

فرض کنیم که ما چهار مساله استبداد و رانت خواری و فرهنگ دینی و دخالت خارجی را بگذاریم کنار مساله آمریکا و اسرائیل. هر دو نویسنده ما قاطعانه می گویند که اینها مسائل اصلی ما هستند. یعنی دوتا را یکی و چهار تا را یکی دیگر طرح می کند. من پیش خود نتیجه می گیرم پس باید با کنار هم گذاشتن این شش مساله ما صورت نسبتا کاملی از مشکلات خود داشته باشیم. آیا این واقعیت است؟ 

حال فرض کنیم که یکی از ما خواست روی یک دو تا از این مسائل بنیادین متمرکز شود و عمری را بگذارد تا این مسائل که ام المسائل اند حل شود. مثلا آرامش دوستدار را در نظر بگیریم. او تقریبا همه عمر را صرف مبارزه با فرهنگ دینی ما یا به قول خودش دینخویی ما کرده است. آقای خمینی را درنظر بگیریم که اساس سیاست خود را بر مبارزه با اسرائیل گذاشت. یا آقای خامنه ای را ملاحظه کنیم که می خواهد خود و نظام و دولت و ملت و رفاه و جوانی ملتی را در مبارزه با آمریکا صرف کند و کرده است. و فرض کنیم که دهها نفر دیگر را می توانیم بیابیم یا بگماریم که هر کدام به تقویت یکی از این مسائل در بین ملت ما بپردازند. آیا مسائل ما حل می شود؟

چرا مبارزه دوستدار با دینخویی ما تقریبا به جایی نرسیده است؟ و نه تنها نرسیده که بسیاری را به نقد خود واداشته است. نه فقط از میان دینداران که از میان بی دینان هم. مبارزه اقای خمینی چطور؟ وضع مبارزاتی آقای خامنه ای هم که ظاهرا خیلی روشن است.

یک راه بررسی مساله همین است که ببینیم آنها که در این مسیرها عمری ره سپرده اند به چه نتایجی رسیده اند. مردم خردمند بنا به قاعده به انباشت تجربه می پردازند و تجربه های دیگران را به تجربه خود اضافه می کنند. به نظرم خیلی سخت است که کسی دیگر بتواند به اندازه آقای خمینی ضد اسرائیلی باشد. یا به اندازه دوستدار ضد دینخویی. و در این مسیر چنان مجاهدت کرده باشد. این دست کم ضروری می کند که به تجربه آنها ژرف درنگریم.

یک راه دیگر بررسی مساله این است که ببینیم واقعا این شش مساله مساله های اساسی ما هستند یا هستند مسائل دیگری که بتوان به آن اضافه کرد؟ مثلا چرا نقش روسیه فعلی و شوروی سابق و روسیه تزاری اسبق را در نظر نگیریم؟ این کشور همسایه شمالی در تاریخ معاصر ما تاثیر قاطعی داشته است. حتی انقلاب اسلامی مان هم متاثر از گرایش به ایدئولوژی این همسایه ای است که زمانی نیما فکر می کرد خشک آمد کشتگاه من در کنار کشت همین همسایه. دست کم 150 سال است این کشور در تاریخ ما موثر است. با ما جنگیده است. وطن ما را تکه پاره کرده و بخشهایی از آن را از ما جدا کرده است. در کار نهضت ملی ما خلل ایجاد کرده است. گروههای بزرگی از بهترین جوانان ما را به مسلخ فرستاده است و گروههای دیگری را که به او پناه بردند تا حد شکنجه آزار داده تا آنها رمیده و گریخته شده اند. هم الان هم پشتیبان خودکامگی حاکم بر ما ست. دشمن از این بدتر؟

عربها را هم می توان به این فهرست افزود. ما دست کم 50 سال سیاست رسمی و نیمه رسمی و روشنفکری ملی مان با ضدیت با عرب آمیخته بوده است. آنها دین بهی را از ما گرفتند و دینی پر از خشونت و شقاوت به ما تحمیل کردند. سپیدجامه ما را به سیاه جامه تبدیل کردند. خط و زبان مان را که اصل هویت ما ست دیگر کردند و زبان فارسی ما بسیاری از هویت اصیل و باستانی خود را از دست داد. حتی نام اش هم عربی شد و از صورت پارس به فارس بدل شد. آن معشوق اثیری تاریخ باستانی و زیبا و آناهیتاوش به لکاته ای پتیاره تبدیل شد که زندگی ما را زهر کرد و شقاوت را در میان ما جاری ساخت. برای درک ضدیت ما با عرب از شاهنامه تا صادق هدایت می توان شاهد به دست داد. بهتر آن نیست که عرب و فرهنگ بادیه نشین و بدوی عربی را هم به پیروی از روشنفکران برجسته مان به مشکلات خود اضافه کنیم؟

مشکلات ما باز هم بیشتر از این ها ست. روحیه تقلید و دنباله روی ما روحیه مردسالاری و زن ستیزانه ما روحیه تن آسانی و تنبلی ما روحیه دیمی و عاطفی و دمدمی ما و بسیار امور از این دست که مثلا در خلقیات ایرانیان جمالزاده فهرست شده است ما را ملتی نشان می دهد که اساسا با پیشرفت سازگار نیستیم و واقعا دلی به دنیای مدرن نداریم. مرتب گفته اند و شنیده ایم که ما و ژاپن تقریبا با هم با دنیای نو آشنا شدیم. حالا مقایسه کنید ایران را با ژاپن. ما هرگز نظم آنها را نداریم و وطن دوستی آنها را نداریم.

 آیا به این ترتیب اساسا ملتی به نام ایران باقی می ماند که آن مشکلات پیشگفته را داشته باشد یا نداشته باشد؟ بهتر نیست که از ایرانیت خود منسلخ شویم و فرنگی شویم و همه مهاجرت کنیم و ان وطن باستانی را به همانها که می توانند زمین هاش را بخورند و به دلار تبدیل کنند و نفت اش را بالا بکشند و در جهان خرج کنند واگذاریم؟

 بیش از اینها را می توان به فهرست مشکلات و مسائل ما و راه حلهای متناسب آن افزود. نتیجه چه خواهد بود؟ به نظر من هیچ! اگر افسردگی و سردرد و دردسر و تزاحم و تنش دایمی و کوتاهی عمرها و درازی رنج ها را البته حساب نکنیم. ما اینهمه سال صرف ضدیت با عرب کردیم بیهوده. اینهمه سال صرف پاکدینی و پاکزبانی کردیم بیهوده. اینهمه سال با دین و اسلام جنگیدیم بیهوده. جنگ مان با اسرائیل و آمریکا هم بیهوده. مبارزه مان با مارکسیسم در عهد پهلوی هم بیهوده. و البته بیهوده صرف هم نه. خسارت های عظیمی دیده ایم. خود را و ملت خود را و هویت خود را زخمی کرده ایم. رفاه خود را نابود کرده ایم. از خیالی جنگ مان و صلح مان. از آن زمان که با روسیه تزاری جنگیدیم و حکم جهاد در میان آوردیم تا امروز که داریم با آمریکا و اذناب اش می جنگیم و یک جنگ نابودگر هشت ساله را هم به یمن نفت و دلار به خود روا داشته ایم. و عجبا که باز هم از این راه کوتاه نمی آییم.

آیا ما محکوم ایم به این خیالهای ویرانگر؟ آیا هیچ راه آرامشی برای ما هست؟ هیچ گریزی از این راههای بیراه هست که از هر طرف اش رفتیم جز وحشت مان نیفزوده است؟

به نظرم ما هیچ تضمین نداده ایم که مدام با این و آن بجنگیم. نه جنگ با عرب یا اسرائیل و نه جنگ با آمریکا یا روسیه و نه جنگ با دین و سنت. البته برای هر کدام هم دلیلی هست و می توان یافت. اما راه سومی هم وجود دارد: منظر را بگردانیم و طرح سوال را عوض کنیم. و از چنبره این سوالات که به همین دست جوابها که داده اند و می دهند می رسد و رسیده است بجهیم. سوالی طرح می کنیم و همان سوال را اصل می گیریم و عمری بر سر آن خود و دیگران را می سوزیم. سوالی که سودی در آن نیست. و ما گویا کمتر اساسا به سود خود می اندیشیم. 

به نظرم باید سوال مان این باشد که ما چگونه می توانیم مساله های واقعی مان را حل کنیم. مساله های بزرگ زندگی روزمره مان اقتصاد مان سیاست مان اقلیت ها مان قانون مان هوای آلوده مان محیط زیست تخریب شده مان کم آبی و بی آبی مان مدرسه هامان خانواده هامان کودکان مان مدیریت مان نفت مان بازارمان تولیدمان اعتبارمان. اعتبارمان.

ما هم مردمی هستیم. می خواهیم زندگی کنیم. هیچ چیز مهمتر و ارزشمندتر از خود زندگی نیست. زندگی خوب و با عزت و برخوردار از احترام در جامعه خودمان و در منطقه و جهان مان. بسیاری با ما بد کرده اند. اما بسیارتر ما خود با خویشتن بد کرده ایم. تعریف خود از راه ضدیت با عرب و سنت و دین و روس و انگلیس و اسرائیل و آمریکا و هر چه از این شمار خلاف عقل است و خلاف تدبیر منزل و مدینه و وطن است. به هیچ دستاوردی هم نرسیده است. جز تاراج عمرها و استعدادها. دیگران چه کردند که وطن خویش آباد کردند؟ چرا از آن راه نرویم؟

عمری زبان ستیز و ذهن مقابله جو آزموده ایم. صد سال است در قلق و اضطراب انقلاب طی مسیر می کنیم. باید به این نقطه پایان نهاد. لعنت بر انقلاب. حتی لعنت هم نه. انقلاب تمام شد. فراموش اش کنیم. پشت سر نیست فضایی زنده. پشت سر خستگی تاریخ است. ما می خواهیم زندگی کنیم همانطور که همه مردم باهوش جهان زندگی می کنند. اصل اصیل هر مردم هوشمند خود زندگی است. و شناخت حد خود گوهر یک زندگی خوب. خواستن زندگی خوب و هدفگیری در آن مسیر از همه چیز مهمتر است از هر مبارزه ای مهمتر است. اصل اخلاقی همه اخلاق ها ست. و از چشم من اگر نخبگان بگذارند مردم راه خود را همیشه از مسیری که زندگی را پاس می دارد انتخاب می کنند. دگم های نخبگان است که مردم را از زندگی باز می دارد. صد سال گذشته به حقیقت تاریخ خطاهای نخبگان ما بوده است. به این هم باید نقطه پایان نهاد. وقتی نخبگان هم زندگی کنند و برای زندگی مردم فکر کنند نه برای تغییر مردم در جهت ایده آل هایی ناممکن. مدینه ممکن بهتر از هر مدینه فاضله است. این اخلاق است. حوزه ای که این را نشناسد همانقدر بیراهه می رود که دانشگاهی که به این ارج نگذارد. اخلاق یعنی هنر زندگی برای آبادی و شادی. یعنی تلاش برای فردا. یعنی پرهیز از تنش برای رسیدگی به اینهمه مساله خرد و کلان. این سیاست ملی است. این سیاست اخلاقی است. هر نوع تعبیر از جهان که بار دیگر ما را به مصاف جهان ببرد غیراخلاقی است. حق و باطلی ورای این وجود ندارد.

]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_884.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_884.shtml هويت ايرانی هویت ما ایرانی ها Tue, 17 Jan 2012 01:24:03 +0000 ایرج گرگین از زبان ایرج گرگین  پاییز ۱۳۸۶ خورشیدی، فصلنامه‌ی ره آورد (چاپ کالیفرنیا)، شماره‌ی ۸۰ ، گفتگویی کتبی را با ایرج گرگین آغازکرد که تا شماره  ۸۶ مجله ادامه یافت. این گفتگو را ماندانا زندیان در هفت بخش انجام داد و آخرین قسمت آن در شماره بهار ۱۳۸۸ منتشر شد. تا آنجا که من می دانم این مفصل ترین گفتگو با ایرج گرگین است. متن زیر را از بخشهای مختلف این گفتگو استخراج کرده ام و تا جایی که می شد به ترتیب تاریخی تنظیم کرده ام. چیزی به آن نیفزوده ام و هر چه هست سخن خود او ست.  عنوانها از من است:

  

ایده آل دست نیافتنی است؛ کار باید کرد

 

یک بار در دهه‌ی هفتاد میلادی که در مأموریتی تلویزیونی به ایتالیا رفته بودم، شاهد بودم که اعضای اتحادیه‌ی کارمندان تلویزیون ایتالیا که وابسته به حزب کمونیستِ بریده از مسکوِ آن کشور بود، دست به اعتصاب زده بودند، درحالی که دولت حزب دموکرات مسیحی بر سرِکار بود. باری، از آنجا که مانند بسیاری دیگر، دریافته بودم جامعه‌ی ایده آل و کاملی که در آرزوی ماست، دست نیافتنی ست، به این نتیجه رسیده بودم که اگر بتوان در زندگی کار مثبتی کرد، بهتر از کنار نشستن و بافتن سخنان منفی ست. به مطلق گرایی، به این که یا باید «همه چیز» داشت، یا « هیچ چیز»- شعار برخی از جزم اندیشان و افراطیون سیاسی - اعتقاد نداشته ام.

 

خاطرات و خطرات

 

نگارش خاطرات را دوستان و همکاران بسیاری به من توصیه کرد‌ه‌اند ولی من هنوز نتوانسته‌ام خود را راضی کنم که «خاطرات» من به معنی رایج خاطره نویسی می‌تواند لازم و برای خوانندگان مفید باشد. 

 

مجریان و گزارشگران برجسته رادیو تلویریون در آمریکا، کسانی چون اریک سوراید، والتر کرانکایت، دن ردر و مایک والاس خاطرات خود را نگاشته‌اند و برخی از آنها خواندنی است ولی من انتظاری که از «خاطرات» خودم دارم بیش از این‌هاست. شاید هم بی‌جهت سختگیری می‌کنم. مدتی است دو طرح را در دست تنظیم و نگارش دارم. یکی به نام «یادداشت‌های سال-های آخر قرن» و دیگری «امید و آزادی» . هیچ یک «زندگینامه» نیست ولی به هر حال مربوط به تجربیات زندگی من است. امیدوارم بتوانم همت کنم و به انجامشان برسانم.

 

کیهان دوست داشتنی

 

من کار حرفه‌ای مطبوعاتی را در روزنامه کیهان شروع کردم و اولین حقوق زندگی ام را- یکصد تومان- از زنده یاد دکتر مصباح زاده گرفته ام. مدت کوتاهی نیز مدیرداخلی «کیهان فرهنگی» (در دهه 30 شمسی) بوده ام که تازه شروع به انتشار کرده بود و با قطعی کوچک تر از کیهان روزانه، به طور هفتگی منتشر می‌شد. در دوران نوجوانی، پیش از رفتن به دانشگاه، مانند اغلب هم نسلان ام، شوق وطن خواهی و عدالت طلبی- آن چنان که آن را برای خود تعریف می‌کردیم- مرا به صحنه فعالیت‌های سیاسی نیز کشاند. ضمن کار در رادیو و تلویزیون در شرکت‌های فیلیپس و ارج، در سمت مسئول روابط عمومی آن شرکت‌ها کار کرده ام و فیلم‌های تبلیغاتی که برای شرکت ارج می‌ساختم، در زمان خود مورد توجه و علاقه‌ی فراوان قرار می‌گرفت. ولی دنبال کار فیلم و سینما نرفتم به جز چند فیلم مستند که در تلویزیون و بعد در زمان اقامت در آمریکا ساختم.

  

خبرنگار و دانشجو در روزنامه و رادیو

 

زمانی بود که مرحوم حسن شهباز در استودیوی یو. اس. آی. اس. در تهران دو برنامه رادیویی تهیه می‌کرد به نام‌های: «دکتر خوشقدم» و «با شاهکارهای جاویدان ادبیات جهان آشنا شوید». این دومی برنامه‌ای بود مورد علاقه من، و من که در آن زمان خبرنگار روزنامه کیهان و دانشجوی رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران بودم، بدون انتظار دریافت دستمزد، با شور فراوان در اجرا و ضبط آن شرکت می‌جستم.

 

در آن سالها – چون همه عمر - مرحوم شهباز مردی بود جذاب و آراسته و از نظر ادبی پرکار که ترجمه‌هایش از نویسندگان پیرو مکتب رمانتیسیسم در اطلاعات ماهانه خواستاران فراوانی داشت.

 

امیدهای من

 

اما امیدها و آرزوهای من. بی‌درنگ باید بگویم که از پیوستن به رادیو و بعد تلویزیون، هدف من «شهرت» یافتن و یک «چهره» رادیویی یا تلویزیونی شدن نبود. مادرم میل داشت پزشک شوم و خود من در پی دیپلمات شدن و رفتن به وزارت خارجه بودم.

]]>  

در سال ۱۳۳۷ برای نخستین بار، وزارت اطلاعات - وزارت رسانه‌ها - امتحاناتی برای استخدام و تربیت تهیه‌کننده و گوینده و مجری برنامه‌های رادیویی زیر نظر یک کارشناس آمریکایی که به تهران آمده بود در سالن مدرسه دخترانه نوربخش سابق برگزار کرد. من دانشجو بودم و در این امتحانات شرکت کردم و بالاترین نمرات را آوردم. ۱۲ تن از میان صدها شرکت کننده برای تهیه کنندگی انتخاب شدند که من هم جزو آنان بودم. بعد به پیشنهاد مرحوم اسدالله پیمان که در آن زمان گوینده‌ای صاحب نام با صدایی کم‌نظیر بود و مرا می‌شناخت که در دانشکده ادبیات کار تئاتر و صحنه می‌ کردم، امتحان گویندگی دادم و دوره‌ای کوتاه با مربی آمریکایی و نیز با آقای تقی روحانی- برجسته‌ترین گوینده تاریخ رادیو در ایران- و یکی دو تن از استادان دانشگاه در کلاس و کارگاه شرکت جستم و از زمستان آن سال کار در رادیو را به طور رسمی شروع کردم.

 

در رادیو با دادن امتحان قبول شدم و کار را از گویندگی و تهیه کنندگی شروع کردم. سه سال بعد، سرپرست رادیو تهران- برنامه دوم شدم که شرح آن را قبلاً داده ام. در آن زمان رادیو یک اداره‌ی کل بود و مدیر کل اداره‌ی انتشارات و رادیو، آقای معینیان، مدیری دقیق، سخت گیر و سخت کوش بود و تصور می‌کنم از خود قابلیتی نشان داده بودم که به این سمت گمارده شدم. 

 

چند ماه در ژاپن و بعد در انگلیس و فرانسه، دوره‌های آموزش تلویزیون را گذراندم. با آغاز کار تلویزیون ملی به آن پیوستم- به عنوان گوینده و گزارشگر. 

 

سالهای طلایی

 

سال‌های آخر دهه ۱۳۳۰ و نیمه اول دهه ۱۳۴۰ را باید سال‌های «طلایی» رادیو در ایران به شمار آورد. در این سال‌ها در کیفیت کار رادیو دگرگونی اساسی به وجود آمد و مانند بسیاری کشورهای دیگر، پیش از پدید آمدن تلویزیون، رادیو علاوه بر نقش رسمی خود به عنوان سخنگوی دولت و ارگان حکومت، وظایف دیگری در جهت ارائه برنامه‌ها‌ی سرگرم کننده و تفریحی و خدماتی و فرهنگی به عهده گرفت و جمعی بزرگ از بهترین هنرمندان تئاتر و موسیقی و نیز دانشمندان و استادان دانشگاه در این برنامه‌ها شرکت می‌جستند. 

 

در اوائل دهه ۱۳۴۰ تأسیس «برنامه دوم / رادیو تهران» که سرپرستی و مسئولیتش به عهده من واگذار شد، به رادیو در ایران معنای تازه‌ای بخشید. برای نخستین بار فرستنده‌ای به طور کامل به طرح مباحث فرهنگی و هنری و علمی و اقتصادی اختصاص یافت و این رادیو که نگاهی نو به مسائل و رویدادها داشت، به پایگاهی برای معرفی هنر و ادبیات جدید ایران، تئاتر و موسیقی جهان و برخی مباحث تاریخی و اجتماعی تبدیل شد که پیش از آن پرداختن به آنها مرسوم نبود. 

 

از همان آغاز تأسیس برنامه دوم رادیو، گروهی از نخبه‌ترین، برجسته‌ترین و بهترین ادیبان، نویسندگان، هنرمندان و دانشگاهیان، به دعوت من با آن به همکاریِ پیوسته پرداختند. شاید مناسب باشد نام برخی از آنان را در اینجا ذکر کنم: 

 

فرخ غفاری، فریدون رهنما، دکتر محمدجعفر محجوب، علی‌اصغرحاج سید جوادی، دکتر علی‌محمد کاردان، علی‌اصغر سروش، مهدی اخوان ثالث، دکتر هوشنگ نهاوندی، حسن هنرمندی، دکتر شاپور راسخ، دکتر جمشید بهنام، عبدالله توکل ... و گروهی دیگر از شاعران و نویسندگان و هنرمندان که «برنامه دوم» از وجود گرانقدر آنها در برنامه‌هایش بهره می‌جست. فروغ فرخ‌زاد، احمد شاملو، نادر نادرپور و سیمین بهبهانی از آن جمله بودند. 

 

به این ترتیب در آن سال‌ها «رادیو ایران» و «رادیو تهران / برنامه دوم»، در کنار هم به پخش برنامه می‌پرداختند. رادیو تهران رادیویی بود که مخاطبان برنامه‌هایش صرفاً روشنفکران و افراد تحصیل کرده بودند. با برنامه‌هایی نظیر صدای شاعر، تئاترهای کلاسیک تنظیم شده برای رادیو در روزهای جمعه به کارگردانی زنده یاد بیژن مفید و با شرکت برخی از بهترین هنرپیشگان جوان تئاتر و سینما در آن روزها، و برنامه‌هایی درباره رویدادهای سیاسی جهان، اقتصاد، جامعه شناسی، ادبیات ایران و نظایر آنها.

 

آن چند سالی را که مسئولیت و سرپرستی «رادیو تهران / برنامه دوم» بر عهده من بود، بهترین و پرحاصل ترین سالهای کار رادیویی زندگی خود می‌شناسم.

 

شبکه دو

 

 از سال ۱۳۵۵ سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران از نظر تولید و پخش برنامه‌ها، به دو شبکه اول و دوم تقسیم شد. شبکه اول (صدا و سیمای ایران)، شبکه خبری رادیو تلویزیون بود که باز هم انتظار می‌رفت برنامه‌هایش سلیقه‌های عمومی را ارضا کند و انتظارات دولت را هم برآورد. مدیریت این شبکه را مرحوم تورج فرازمند که متأسفانه یک سال پیش در لوس‌آنجلس در گذشت، به عهده داشت. 

 

اما شبکه دوم رادیو تلویزیون ملی ایران، شبکه‌ای بیشتر فرهنگی بود و قرار بود انتظارات گروه‌های روشنفکر، تحصیل کرده و مشکل‌پسند را بر آورده سازد. مدیریت این شبکه به من واگذار شد. 

 

ایران زمین

 

اگر شناسایی ایران را یک نیاز بدانیم، یکی از کارهای مهم تلویزیون ملی در سال‌های نخست تأسیس، ایجاد گروه «ایران زمین» زیر نظر فریدون رهنما، فیلمساز و نویسنده و پس از او دکتر بهرام فره‌وشی، استاد دانشگاه، برای تهیه برنامه‌ها و فیلم‌های مستند از هنرها و آداب و سنن و زندگی مردم نقاط مختلف ایران بود. 

 

بسیاری از کارگردانان جوانی که در تلویزیون ملی استخدام شده بودند، از این طریق فرصت می‌یافتند که هم ایران را بهتر بشناسند و هم آن را به بینندگان، در حد استعدادشان بشناسانند. بعضی از افراد علاقه‌مند خارج از کادر تلویزیون نیز با این برنامه همکاری می‌کردند. احمد شاملو- شاعر نامدار- یکی از آنان بود که برای تهیه چند فیلم مستند، با او قراردادی امضا شد.

 

اولین فیلم‌های مستندی که ناصر تقوایی ساخت، در گروه «ایران زمین» تهیه شد و تصور می‌کنم هنوز در فرصت‌های مختلف نمایش داده می‌شود.

 

مردم و نخبگان

 

در شبکه دوم برنامه‌هایی نظیر «این سو و آن سوی جهان»، به بحث درباره مسائل فکری روز می‌پرداخت. سریال‌های تلویزیونی غیرایرانی معمولا از میان سریال‌هایی که بر اساس آثار کلاسیک ادبیات جهان ساخته شده بود انتخاب می‌شد. پخش موسیقی کلاسیک غربی و موسیقی سنتی ایران، در برنامه‌های آن جای برجسته‌ای داشت و نیز نمایش فیلم‌های مهم و مستند ساخته شده برای تلویزیون نظیر: «اروپا در قرن بیستم»، «عروج انسان» و «تمدن»؛ و برگزاری فستیوال‌هایی از آثار فیلم‌سازان مهم جهان.

 

سریال‌های ایرانی تولید شده در شبکه دوم نیز غالباً بر اساس آثار ادب قدیم و جدید ایران ساخته می‌شد. مثل «سَمَک عیار»، «داستان‌های مثنوی» و «دایی جان ناپلئون» که ظاهرا محبوب‌ترین سریال تلویزیونی تاریخ تلویزیون در ایران شناخته شده است.

 

یکی از برنامه‌های پربیننده شبکه دوم تلویزیون، برنامه‌ای هفتگی بود که واحد سیار تلویزیون به میان مردم در خیابان‌های تهران می‌رفت و نظر آنان را درباره مسائل مختلف جویا می‌شد و نظرها و انتقادهای آنان را با مسئولان در میان می‌نهاد.

 

این به راستی برنامه‌ای برای «ظاهرسازی» و اغراق‌گویی در مورد آزادی‌های موجود در جامعه آن روز ایران نبود. برنامه‌ای بود که صمیمانه تهیه می‌شد و مردم با رعایت ممنوعیت‌هایی که وجود داشت- یعنی پرهیز از حمله به مذهب و دربار- حرف‌های خود را می‌زدند و انتقادها و درخواست‌های خود را مطرح می‌کردند.

 

این آزادانه سخن راندن و نوشتن و بحث و گفتگو کردن، با هدف افزایش آگاهی و درک درست رویدادها، تا آنجا که من می‌دانم، در آن زمان خواست آقای قطبی سرپرست رادیو تلویزیون کشور و برخی همکاران ایشان بود، ولی مقامات کشور همه هوادار آن نبودند.

 

شبکه بی سانسور 

 

من خود هنگامی که به سرپرستی شبکه دوم گمارده شدم، در مصاحبه‌ای به روزنامه کیهان گفتم که: «در شبکه دوم، سانسور جایی ندارد.»

 

فقط نباید از یاد برد که «یک دست صدا ندارد». در نظر من، آقای قطبی، سرپرست آن زمان رادیو و تلویزیون - که عمرشان دراز باد - فردی آگاه و آزاده و یگانه بود. انسانی شریف و نیک‌اندیش و شایسته، که مصالح عالی کشور، برای او چون برخی دیگر از مسئولان امور، صرفاً به «جلب رضایت خاطر ملوکانه»، یا تأمین نظر نخست‌وزیر و هیأت دولت منحصر نمی‌شد. 

 

 تا آنجا که من می‌دیدم و می‌دانم آقای قطبی به تنهایی و تا حدی که مقدور بود می‌کوشید، در محدوده رادیو و تلویزیون، در برابر لجام گسیختگی سانسور و افراط کاری‌ها، سدی باشد. چون خود به عنوان یک اندیشمند، نمی‌توانست دربند کردن اندیشه را بپذیرد و این البته تنها یکی از جنبه‌های شخصیت برجسته و استثنائی او به عنوان یکی از مدیران کشور بود. داشتن بستگی نزدیک خانوادگی با شهبانو نیز بدون تردید به او توان بیشتری در رو به رویی با موانع و مشکلات می‌بخشید. این را هم همین جا اضافه کنم که بر اساس تجربه و مشاهدات شخصی‌ام، شهبانو نیز، خود در آن زمان حامی و هوادار دادن آزادی‌های معقول در زمینه فعالیت‌های هنری و فرهنگی و مطبوعاتی، و جلوگیری از تعقیب و آزار اهل قلم بود.

 

مدیریت خبر و تذکر از هویدا

 

از تجربه‌ی خودم در این باره بگویم و خاطره‌ای را نقل کنم که به اواخر دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی برمی‌گردد.

 

در دانشگاه اعتصاب و تظاهراتی صورت گرفته بود. کار اعتصاب به خارج از دانشگاه کشیده شد و به شکستن شیشه‌های اتوبوس‌ها و جنگ و گریز با پلیس در خیابان‌های اطراف دانشگاه انجامید. عده‌ای از دانشجویان معترض دستگیر و چند تن آنان پس از بازجویی آزاد شدند. من در تلویزیون ملی ایران با مسئولیت خود، در مقام مدیر خبر، نمایندگان دانشجویان آزادشده را به یک جلسه گفتگوی تلویزیونی دعوت کردم و آنان با موهای تراشیده شده در جریان دستگیری‌شان در این گفتگو شرکت‌جستند و اعتراض‌های خود را بیان کردند و هرچه دل تنگشان خواست گفتند.

 

پخش این مصاحبه مقامات امنیتی را برآشفت و تنها حمایت و پشتیبانی شخص سرپرست تلویزیون، آقای قطبی، مانع از آن شد که به سراغ من بیایند. اما کار بالا گرفت و شکایت نزد نخست وزیر بردند. مرحوم هویدا مرا احضار کرد. یک روز صبح زود همراه آقای قطبی برای ادای توضیح نزد ایشان رفتیم. من منتظر ابراز خشم و عتاب نخست وزیر بودم، اما مرحوم هویدا تنها به تذکری اکتفا کرد: ‌«گرگین، باز شیطنت کردی؟» و ماجرا در همین جا ختم شد.

 

اما پخش آن گفتگو از شدت خشم و اعتراض دانشجویان کاست و تصور می‌کنم حیثیت و اعتبار تلویزیون ملی ایران را نزد آنان افزایش‌داد.

 

سال‌ها گذشت و این ماجرا مانند ده‌ها موضوع دیگر شبیه به آن از دوران کار در رادیو و تلویزیون ملی ایران، در گوشه‌ای از ذهن من به عنوان یک خاطره‌ی مطبوع جائی یافت تا این که روزی در آمریکا در یک جلسه‌ی فرهنگی - و یا در خیابان - درست به خاطرم نمانده است، مردی که تقریباً چهل ساله می‌نمود، با ظاهری احترام برانگیز نزد من آمد و به گرمی با من دست داد و روبوسی کرد و گفت یکی از آن دانشجویانی بوده‌است که در آن گفتگوی تلویزیونی پس از رهایی از زندان شرکت جسته، و اکنون پزشک است و رهسپار ایران.

 

او چنان از آن ماجرا به نیکی یاد کرد و مرا ستود که بی اختیار نزد خود احساس سرافرازی کردم و چند لحظه‌ای به خود بالیدم!

 

استعفا و پاکسازی

 

چون خود را آدمی فرهنگی می‌دانم، همیشه امیدم آن بوده که هرچه می‌کنم در این زمینه باشد و بتوانم به سهم خود از راه‌هایی که برایم میسر است، و در حد توان، دریچه‌هایی را به سوی این «باغ بسیاردرخت» بگشایم. بیست سال بعد، در پاییز سال ۱۳۵۷، پیش از انقلاب و «پاکسازی» شدن توسط مدیران تلویزیون رژیم جدید، از سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران در مقام مدیر شبکه دوم استعفا دادم. یکسال و اندی بعد هنگام ترک ایران، همراه با تأسف‌های عمیق دیگر، از این که طرح‌های مهم و بزرگی که برای برنامه‌های تلویزیونی داشتم اجرا نشده یا متوقف مانده، متأسف بودم ولی در مجموع از آنچه در آن بیست سال کرده بودم به خود می‌بالیدم. 

 

این احساس پس از گذشت سال‌ها همچنان در من باقی ست. هیچ کس از خطا مصون نیست، من هم نبوده‌ام. ولی وقتی به پشت سر نگاه می‌کنم و به قضاوت خویش می‌نشینم می‌بینم از زندگی حرفه‌ای خود راضی بوده‌ام، گرچه حاصل کار، هرگز آرزو‌های مرا برآورده نکرده است.

 

اما من به سهم خود، در همه‌ی این سال‌ها، ستاینده‌ی کوشش فعالان فرهنگی مقیم ایران، از موسیقی‌‌دانان و نویسندگان و شاعران و تئاترپردازان و فیلمسازان و جز آنان بوده‌ام و هرگاه وسیله‌ای در اختیار داشته‌ام و فرصتی فراهم بوده است، به معرفی و گرامیداشت آنان پرداخته‌ام.

 

من نیز چون بسیاری دیگر پیوسته معتقد بوده‌ام که یک هنرمند یا ادیب، همچون درختی که ریشه در زمین خود دارد، در سرزمین خویش بهتر می‌تواند برومند شود و بار و بر بدهد.

 

من در اوائل پاییز ۱۳۵۷ خورشیدی از سِمَتم که مدیریت شبکه‌ی دوم سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران بود، استعفا دادم، اما همچنان کارمند آن سازمان باقی ماندم. در فروردین ۱۳۵۸ جزو نخستین پنجاه نفری بودم که پس از انقلاب از آن سازمان اخراج شدند. (در واقع،) چون سمت مدیریت یک رسانه‌ی دولتی را داشتم « پاکسازی » شدم.

 

در طول سال‌های کار در تلویزیون، علاوه بر این‌ها، سمت‌های ریاست روابط عمومی و انتشارات، مدیریت خبر، مدیریت تولید و مدیریت شبکه دوم را داشته ام و مجله تماشا را منتشر کرده ام.

 

آزمودن بخت خویش

 

اما « گناه » ترک ایران و رفتن به خارج را می‌خواهم به گردن حافظ بیندازم. داستان از این قرار است که من تا یک سال و اندی پس از انقلاب، در گوشه‌ای در تهران، در خانه‌ی مادری به کارهای آبرومندانه‌ای نظیر خواندن و نوشتن و ترجمه کردن، سرگرم بودم. تا این که یک روز، که درفکر نان و بیم جان بودم، به سراغ دیوان حافظ رفتم و شوخی کنان با خود گفتم که هرچه این « هویدا کننده‌ی اسرار » بگوید، همان می‌کنم.

 

و حافظ گفت:

ما آزموده‌ایم در این شهر بخت خویش / بیرون کشید باید از این ورطه رخت خویش 

 

و حالا بیست و نه سال است که بنده در شهرهای دیگر مشغول آزمودن بخت خویشم. این حافظ چه گناه‌هایی که نکرده است. همان حافظ که می‌خواست راه و رسم سفر را از جهان بر اندازد! 

 

رادیو امید

 

«رادیو امید» تا آنجا که من می‌دانم، اولین رادیوی مستقل و روزانه‌ی ایرانی (فارسی زبان) بود، که در سال ۱۹۸۲ در لوس آنجلس به وجود آمد و تا سال ۱۹۹۱ کارش ادامه داشت. من این رادیو را با ده هزار دلار وام که به کمک دوستی از یک بانک لوس‌آنجلس دریافت کردم، به راه انداختم. شعار آغاز برنامه‌ی رادیو امید این بود: «رادیو امید از آنِ ایرانیانی‌ست که به آزادی و عدالت اجتماعی اعتقاد دارند و به سرزمین خود، به ملت ایران و به فرهنگ و هنر آن مهر می‌ورزند.»

 

رادیو امید روزانه با یک ساعت برنامه کار خود را آغاز کرد. فرستنده‌ی رادیویی اِف. اِم. K-Fox که برنامه از آن پخش می‌شد، در ساحل اقیانوس آرام، در رداندا بیچ قرار داشت و من هرگز آن شب نسبتاً سرد ماه نوامبر سال ۱۹۸۲ را فراموش نمی‌کنم که همراه با گروهی از همکاران به فرستنده‌ی این رادیو رفتیم و برای اولین بار، با شنوندگان به آزادی کامل سخن گفتیم. 

 

گزافه نیست اگر بگویم که «رادیو امید» بخشی از ایده‌ها و آرزوهایی را که در مورد یک «رادیوی واقعی» داشتم ، تحقق بخشید. مهم‌تر از همه این که «رادیو امید» بحث و گفتگوی آزاد درباره‌ی مسائل سیاسی و اجتماعی را باب کرد، آن هم در زمانی که هنوز وابستگی‌های ایدئولوژیکی به شدت نیرومند بود و جامعه‌ی مهاجر از ضربه‌ای که خورده بود، در گیجی به سر می‌برد. هدف من از این برنامه‌ها: آموزش و آموختن تجربه در زمینه‌ی تحمل عقاید مخالف و بحث و ردّ آنها به یاری استدلال و مجادلات لفظی مبتنی بر منطق بود و تصور می‌کنم به این هدف دست یافته بودم.

 

تعدادی از بهترین شخصیت‌های رادیویی و مطبوعاتی تا سال‌ها با این رادیو همکاری نزدیک و دور داشتند. اما از آنجا که تنها منبع تأمین هزینه‌های این رادیو، پخش آگهی‌های بازرگانی بود، «رادیو امید» هرگز سازمانی مستحکم و اساسی مطمئن نیافت. چند تن از همکاران پس از مدتی – همچنان که در جامعه‌ی آمریکا متداول و منطقی ست – خود به تأسیس رادیوی دیگری پرداختند که نام آن «رادیو ایران» بود و چند سال بعد، دو رادیوی «امید» و « ایران » به هم پیوستند و رادیو «امید ایران» را به وجود آوردند، با سه ساعت برنامه‌ی روزانه و پی گیری هدف‌هایی که در آغاز برای رادیو امید در نظر گرفته شده بود.

 

پس از گذشت زمانی چند، بار دیگر دو رادیوی «امید» و «ایران» جداگانه از یک فرستنده به پخش برنامه پرداختند، تا این که در سال ۱۹۹۱ این فرستنده را یک شرکت کره‌ای خریداری کرد تا به زبان کره‌ای برنامه پخش کند.

 

این بود داستان ظهور و سقوط نخستین برنامه‌ی روزانه‌ی «غیر دولتی» و مستقل رادیو به زبان فارسی.

 

در طول آن سال‌ها من «تلویزیون امید» را هم تأسیس کردم و نیز فصلنامه‌ی «امید» را منتشر ساختم که هر دو عمری کوتاه داشتند. با این همه دست از دامن «امید» برنداشتم و وب سایت «امید» را به راه انداختم که دو سه سالی در شاهراه ارتباطی اینترنت گام زد. هنوز هم با «امید» میانه‌ام خوب است. بیهوده نبود که شعار پایان برنامه‌های رادیو امید را این بیت قرار داده بودم که درست به خاطر ندارم از کیست:

صد بار زهر یأس مرا می‌کشت

گر پادزهر من نشدی امید.

 

این روزها که همه جا صحبت از «امید» و”HOPE“ است، سایت فرهنگی امید را که پانزده سال پیش با امکانات آن زمان به راه انداخته ‌بودم، زنده ‌کنم. به ویژه که اکنون از کار منظم ده سال گذشته در رادیو اروپای آزاد دست کشیده و فارغ شده‌ام و مجال بیشتری دارم.

 

رادیو آزادی

 

به یاد دارم در اوائل سال ۱۹۹۹ میلادی که از من دعوت شده بود در تأسیس رادیو آزادی همکاری کنم و اداره‌ی برنامه‌های آن را به عهده بگیرم، شایعاتی درباره‌ی منابع مالی، وابستگی و هدف‌های این رادیو، اینجا و آنجا انتشار یافته بود. من تصمیم گرفتم پرسش‌ها و شایعاتی را که بر سر زبان‌ها بود، با آقای توماس داین -رئیس آن زمان رادیو اروپای آزاد / رادیو آزادی- در میان بگذارم، جواب‌ها را بشنوم وسپس در مورد کار تصمیم بگیرم. ملاحظات و بررسی‌های شخصی من در ماه‌های بعد، مرا قانع کرد که در رادیو آزادی می‌توان به ویژه فرهنگ را در دستور برنامه‌های آن قرار داد.

 

گاه در دوره‌هایی خاص، فرهنگ و برنامه‌های فرهنگی، جای برجسته‌ای در یک رادیو می‌‌یابد و خبر و سیاست را تحت ‌الشعاع قرار می‌دهد. بی بی سی چند دهه‌ی پیش چنین موقعیتی یافته بود و مدتی این سنت در آن ادامه یافت. در سال‌های اخیر بخش فارسی رادیو اروپای آزاد، «رادیو آزادی»، در این زمینه تلاش موفقیت آمیزی کرد.

 

من پس از تعطیل «رادیو آزادی» در زمینه‌ی سیاست گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های رادیو فردا نقش و دخالتی نداشته‌ام و اکنون نیز ندارم. رادیو فردا مانند سایر همتایانش: بی بی سی، دویچه وله (رادیو آلمان)، رادیو فرانسه و صدای آمریکا، دقایقی از وقت خود را صرف پخش گزارش‌های فرهنگی می‌کند، ولی همانطور که قبلاً اشاره شد، این رادیوها نخستین وظیفه‌ی خود را پخش خبر و برنامه‌های خبری و «اطلاع رسانی» قرار داده‌اند. حجم مباحث غیرخبری در «رادیو زمانه» که با بودجه‌ی مصوب پارلمان هلند اداره می‌شود، بیش از خبر و مطالب سیاسی ست.

 

من یک دهه از عمر حرفه‌ای خود را در پراگ، پایتخت جمهوری چک گذراندم. علت پیوستن من به سازمان رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی، کمک در تأسیس بخش فارسی و اداره و سرپرستی برنامه‌های آن بود، و پس از آزمایش و دریافت این که به استقلال می‌توانم، تا حدی، تجربه‌ها و آموخته‌ها و ایده‌های خود را در مورد یک برنامه‌ی چند ساعته‌ی رادیویی به کار بندم – و به گفته‌ی رایج پیاده کنم – ؛ پیشنهاد همکاری را پذیرفتم.

 

در زمستان ۱۹۹۸ میلادی که من به پراگ رفتم، خود را با چنین فرصتی روبه‌رو یافتم. تأسیس بخش فارسی رادیو اروپای آزاد که به زودی «رادیو آزادی» نام گرفت، همزمان شد با آنچه بسیاری آن را بزرگ‌ترین جنبش مطبوعاتی تاریخ اخیر ایران می‌شمارند: انتشار نشریات منتقد و اصلاح طلب یکی پس از دیگری در ایران، روی‌آوردن گروه قابل توجهی از نویسندگان جوان به مطبوعات، افزایش بی‌سابقه‌ی تیراژ روزنامه‌ها و طرح موضوعات و مطالب اساسی درباره‌ی جامعه‌ی مدنی و حقوق انسانی افراد جامعه، از زن و مرد، که هدف درازدستی نظام و ارگان‌های وابسته به آن قرارگرفته ‌بود.

 

زمانی که «رادیو آزادی» جای خود را به «رادیو فردا» داد، سخنگویانی از گروه مخالفِ روش رادیو آزادی در آمریکا، آشکارا از این تغییر و برکناری من از مسئولیت مدیریت برنامه‌ها ابراز خشنودی کردند.

 

از رادیو تهران تا رادیو زمانه

 

 رادیو آزادی نخستین و تنها رادیویی نبود که شما پایه‌گذار و مسئول و مدیرش بودید. ممکن است از رادیوهای دیگری که در پنجاه سال زندگی حرفه‌ای‌تان تأسیس‌ کردید، یاد کنید؟

 

رادیو تهران/ رادیو دو، رادیو شبکه‌ی دوم رادیو تلویزیون ملی ایران، رادیو امید، رادیو آزادی، البته باید اضافه کنم که با استفاده از یک فترت در کارم، طرح اولیه‌ی رادیو زمانه را نیز من به عنوان یک رادیوی فرهنگی به مؤسسه‌ی هلندی «پرس نو» ارائه ‌کردم و این نام را برای آن برگزیدم. ولی در مرحله‌ای که رادیو زمانه آماده‌ی شروع کار بود، به دلائلی چند نتوانستم این همکاری را ادامه ‌دهم. خوشحالم که این رادیو که نخست از موج کوتاه نیز پخش ‌می‌شد، اکنون یک رادیوی اینترنتی موفق است.

  

باید به بی سوادی خودمان اعتراف کنیم

 

شما در آغاز این صحبت، به خوانندگان وعده‌ دادید که پاسخ پرسش‌هایشان را در زمینه‌ی موضوع مورد بحث از زبان «دانای کل» خواهند شنید و من همان زمان گفتم که امیدوارم این حرف‌ها را از زبان «نادان کل» نشنوند. هنوز هم سر حرف خود هستم. اجازه بدهید با این گفته‌ی دوست فقیدم مهرداد بهار، پژوهشگر نامدار تاریخ و زبان، سخن را به پایان برم که : «ما باید به بی‌سوادی خودمان اعتراف‌ کنیم تا بفهمیم چه گرفتاریهایی داریم!»

-------------------------

برای خواندن هر هفت بخش که شامل یک دوره مختصر تاریخ رادیو تلویزیون ایران و نظرات رسانه ای ایرج گرگین است می توانید به این لینک مراجعه کنید:

http://farhang.iran-emrooz.net/index.php?/farhang/more/17687/

 

نشانی وبسایت ره آورد:

http://www.rahavard.com/Index.cfm

 

]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_883.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_883.shtml آنها که می‌شناسم از خامه‌ ديگران رسانه Sun, 15 Jan 2012 00:00:12 +0000 ایرج گرگین غم رسانه خورد تا مرد
نتیجه اش؟ نتیجه اش می شود اینکه اگر کسی درگذشتنامه هایی را که ما در رسانه های فارسی خاصه رسانه های پرهنر برون مرز نوشته ایم جمع کند حیرت می کند از اینکه اینقدر در باره زنان و مردان بزرگ و نامدار خود پرت و پلا نوشته ایم. ما آدمها را هدر می دهیم. حیف می کنیم.

ایرج گرگین تازه ترین قربانی ما ست. مرد نجیبی بود ورنه باید حکم می داد که کسی از همکاران حق ندارد در باره من درگذشتنامه بنویسد. اگر این قدردانی است لطفا قدر ندانید.

از صبح که همینطور وبسایتها و رسانه ها مشغول صدور خبر و درگذشتنامه هستند و ملت شریف در فیسبوک در حال پاس دادن آنها به یکدیگر دارم می شمارم غلط هایی که مرتکب می شویم. حالا بماند که اصلا دوست روزنامه نگاری خبر داد که چه نشسته اید که بسیاری روزنامه نگاران هستند که نمی دانند ایرج گرگین کیست! لابد برای همین است که اهمیت مرگ او را هم نمی دانند. روزنامه نگاری ما کوزه ای است که از آن همان برون تراود که در آن هست یا نیست. حالا من بیایم بپرسم در این که نوشته ای چه سودی هست؟ اصلا اگر در مرگ کسی ننویسیم که اهمیت اش چه بود چه گفته ایم؟ هنر گرگین چه بود؟

اما وقتی در متن ات غلط داری اصلا می رسیم به این که از تو توقع کنیم هنر گرگین را بشناسی و بازگویی با فصاحت و زبان دری درست؟

آدمها در میان ما می میرند با خدمات بسیار که کرده اند و می روند بی آنکه آنها را بشناسیم. حتی وقتی پیشکسوت حرفه ما باشند. ما چگونه مردمی هستیم؟

هیچ جای تعجب است که بهترین مصاحبه با او را که خود بهترین مصاحبه ها را کرده یک ناروزنامه نگار کرده است؟ هیچ تعجب است که سازمانی که باید او را بهتر از همه بشناسد نمی داند سال آغاز به کارش کی بود؟ و یعنی اصلا تاریخ خود و رسانه خواهر خود را هم نمی داند زیرا که او ایشان را بنیاد کرده بود! و چرا چهار نفر را پیدا نکرد که او را بشناسند و از او بدرستی و با دقت حرف بزنند؟ یعنی در این 50 سالی که او به کار رسانه مشغول بود 50 نفر نماندند که 5 نفرشان از او درست یاد کنند؟

ایرج گرگین از معدود رسانه پردازان بنیادگذار بود. چند رسانه را در عمرش از صفر شروع کرده باشد خوب است؟ یکی ش را من و تو راه انداخته بودیم سر به عرش می ساییدیم. و او اینهمه را با فروتنی کرد و پیش برد و کارها کرد و موثر بود و ما توان یک درگذشتنامه نوشتن از او نداریم.
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_882.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2012/01/post_882.shtml رسانه Sat, 14 Jan 2012 02:03:07 +0000 شکافهای فکری و ابهامات گفتمانی در بیان رفیق ملکوتی بحث «ما اپوزیسیون عربستان نیستیم» واکنشهای متفاوتی بین دوستان و خوانندگان سیبستان داشته است. فکر می کنم هر قدر این بحث باز شود نفع اش برای همه است. زیرا اینجا از دید من بزنگاه و گره گاه بسیاری مسائل ما ست. یادداشت داریوش محمد پور (اولویت بندی های بلاوجه) رفیق ملکوتی مان را از دید خود بر می رسم تا نشان دهم مشکلات اساسی تر ما کجاها ظاهر می شود. پیشاپیش از همت و سماجت داریوش برای پیگیری بحث سپاسگزارم.

دوگانه باوری
داریوش: من به هیچ وجه با صورت‌بندی مهدی که می‌گويد «ما اپوزيسيون عربستان نيستيم» موافق‌ نیستم به اين معنا که فکر می‌کنم اين صورت‌بندی تقلیل دادن قصه است به «يا اين يا آن» و مغالطی با قضیه برخورد کردن. این‌که یک نفر ايرانی به نظام بیداد و تبعیض در ایران معترض باشد هیچ منافاتی ندارد با این‌که درباره‌ی نقض حقوق بشر در عربستان و اسراييل هم موضع داشته باشد.

نکته 1: مساله در اینجا دوگانه فکری نیست. دوگانه عملی است. موضع داشتن در قبال نه دو یا سه بلکه چند و بیشتر هم ممکن است. آنچه مشکل ایجاد می کند این است که ما تنها می توانیم اپوزیسیون یک دولت و کشور باشیم که آن را می شناسیم و زندگی کرده ایم. ما می توانیم با ده دولت هم مخالف باشیم اما تنها اپوزیسیون یک دولت می توانیم بود. ایراد گنجی این است که نقش اپوزیسیون را وسیع می گیرد و با مصلح جهانی یا منطقه ای خلط می کند.
خانه سوزی و بیرون سازی
داریوش: اين ادعا که گنجی نوعی با نقد حقوق بشر در اسرايیل، اولویت‌های خانه را فراموش کرده است و انرژی‌اش را دارد جای دیگری تلف می‌کند و به بهای ويرانی وطن در پی آبادی جهانِ دیگران است به نظر من مغالطه‌ای بزرگ است. شما برای این‌که نسبت به اسراييل موضع داشته باشيد، هيچ ضرورتی ندارد از کوشش برای آبادانی وطن خودتان دست بکشيد. 

نکته 2: موضع داشتن در باره اسرائیل در نظر و گفتار و حتی عمل سیاسی مشکلی ندارد نمونه اش ترکیه است. مشکل اش این جا ست که باید بتواند در سیاستی که تنش زا نباشد جای گیرد. برای من سیاست تنش زا شاخصه سیاست خانه خراب کن جمهوری اسلامی است. اگر گنجی با این سیاست مرزیندی نداشته باشد از نظر من دنباله جمهوری اسلامی است حتی اگر مثلا رئیس جمهور یک جمهوری سکولار باشد. بنابرین مساله این است که در قالب سیاست تنش زدایی حرف می زنیم یا نه. من فکر می کنم هر سیاست تنش زدایانه قابل بحث و اتخاذ است اما هیچ سیاست تنش زایانه نمی تواند سیاست اپوزیسیون باشد.  

این نکته پاسخ بند بعدی در متن داریوش هم هست که می گوید با مهدی موافق‌ام که متعلق فعاليت ما کاستن از آلام ايران و ايرانی است. اما اسرائیلیات مشکلی ایجاد نمی کند. می گویم اگر دوستان بتوانند مدلی نشان دهند که در آن اسرائیل محور سیاست خارجی ایران نباشد هر نقدی به آن داشته باشند مشکلی نخواهد داشت. اما مشکل این است که ما گروگان سیاست ضداسرائیلی خود باشیم مثل سی ساله گذشته. این مسلما با منافع ملی ما ناسازگار است. 

منافع ملی
داریوش: بحث گنجی را از يک منظرِ بسیار مهم، واجد ارزشی حياتی برای هم فعالان سياسی و هم عموم ایرانيان و مشخصاً منافع ملی ایران می‌دانم (درست بر خلاف مهدی که آن را در راستای مخالف آن ارزيابی می‌کند) به این دلايل که: نوک پيکان حمله‌ی گنجی سياست‌های آمریکا را هدف قرار داده است و مثال‌های عربستان و اسراييل به نظر من نمونه‌های بسيار خوبی از دوگانه‌گی سياست آمريکاست. 

نکته 3: به نظر من مشکل بزرگ و اصلی در عدم تفاهم بر سر منافع ملی مشترک است یا عدم تفاهم مشترک بر سر منافع ملی مشخص و معین. آنچه داریوش می گوید تنها وقتی معنا دارد که چارچوب منافع ملی ایران را مشخص دیده باشد. پس نخست باید بر سر منافع ملی صحبت کنیم. که ظاهرا نکرده ایم و اصولا موضوعی معطل مانده است. اگر منافع ملی را به یک کشور معین گره بزنیم از دید من خطای واضح کرده ایم. مهم نیست که این کشور آمریکا ست یا اسرائیل یا روسیه یا چین یا لبنان. نکته دیگر این است که هر نوع تعریفی از سیاست ملی باید بروشنی تمایز خود را از سیاست جمهوری اسلامی نشان دهد. اگر نه محکوم است که دنباله ان شناخته شود و طبعا نمی تواند سیاست متخذ اپوزیسیون باشد.

اسرائیل و بحران هسته ای
داریوش: اسراييل مشخصاً از این باب برای ما مهم است که: آمریکا و غرب مهم‌ترین زمینه‌ی نزاعی که با ایران دارند که قوی‌ترین اجماع‌های سیاسی را درست بر مبنای همان عليه ایران ساخته‌اند، برنامه‌ی هسته‌ای ايران است. در قصه‌ی برنامه‌ی هسته‌ای ایران نقش اسراييل بسیار کلیدی است و این نقش تنها از این باب نیست که اسراييل خود زرادخانه‌ی هسته‌ای دارد بلکه دقيقاً از این باب است که اسراييل نقشی محوری در لابی‌های فعال برای اعمال فشار سياسی روی ایران دارد.

نکته 4: جواب این موضوع در بیانیه مخالفان فعال جنگ مورد بحث بوده و موضع عمومی فعالانی است که آن را امضا کرده اند. دیدگاه شخصی من این است که بحران هسته ای بازتاب و دنباله طبیعی بن بست داخلی نظام مقدس و تمرکزگرایی و خودمحوری آن است. از نظر من این نظام است که باید مورد خطاب باشد و قبلا این را در مقاله ای که در بی بی سی نوشته ام مفصل توضیح کرده ام  (جنگ ناگزیر یا تغییر ناگزیر؟). در عین حال اگر اکبر گنجی برای مهار لابی های اسرائیل در حال فعالیت باشد من حتما از او تقدیر می کنم. اما بعید می دانم که او دراین زمینه فعال بوده باشد یا اصلا نفوذ و تماسی با جناحهای مخالف لابی اسرائیل در آمریکا داشته باشد. حرف او عمدتا برای تخریب فعالان مخالف جنگ است. این را در مقاله خود در بی بی سی نیز به وضوح آورده و تاکید کرده است (+). در مقاله ای هم که من نقد کرده ام او این فعالان را در کنار گروههای تروریست ایرانی جای می دهد (پست قبلی را نگاه کنید). اینها چه ربطی به مهار لابی اسرائیل و کم کردن خطر اسرائیل برای ایران دارد؟

نقد شجاعانه گنجی؟
  داریوش: با مضمون کلی نوشته‌ی گنجی موافق‌ام (ولو بشود در بعضی مصاديق با او چالش کرد) و فکر می‌کنم نقدی است شجاعانه و صريح به رفتار اپوزيسیون و در آن هيچ جا به جايی اولويت‌ها هم صورت نگرفته است. اين سخن را می‌توان متوجه هر کسی کرد جز اکبر گنجی که خودش تا پای جان در همان اولويت دفاع از خانه و وطن جنگيده است و سال‌ها زندان و شکنجه‌ی جمهوری اسلامی را چشيده است. 

نکته 5: برای من جالب است که کسی متن نقد مرا به گنجی نادیده بگیرد و به ایرادهای من به او نپردازد اما نتیجه بگیرد که نقدی شجاعانه نوشته است. به نظر داریوش گذاشتن دهها نفر از اپوزیسیون ایران که به روشهای مسالمت آمیز اعتقاد داشته اند و ملتزم بوده اند در کنار گروهی مثل مجاهدین خلق که آنها را جاسوس و تروریست می داند شجاعت است؟ اگر این شجاعت باشد باید معنای کلمه را از این پس تغییر داد. و اگر رفتن به زندان باعث می شود حرف کسی حق باشد خب مسعود رجوی هم زندان رفته است.

درخواست رهبران فلسطینی ها بی اعتبار است؟
  داریوش: مغالطه‌ی مهدی دقیقاً همين‌جاست که می‌گويد: « گفته اند لطفا در کار ما دخالت نکنید». بله مهدی راست می‌گويد ولی این سخن مقامات سياسی فلسطينی است خطاب به دولت جمهوری اسلامی، نه سخن مردم فلسطين با مردم ما! يکسان انگاشتن موضع سياسی دو نهاد سياسی در قبال هم و مترادف گرفتن آن با حقوق انسانی افراد، هم خطاست و هم مغالطه در کار بحث.

نکته 6: مقامات فلسطینی چرا به مقامات جمهوری اسلامی می گویند به ما کاری نداشته باشید؟ زیرا آنها این مقامات را خائن می دانند و می خواهند در سیاست های ملی فلسطینیان دخالت کنند. سخن گنجی وقتی اعتبار دارد که نشان دهد موضع سیاسی او در قبال فلسطینی ها و اسرائیل متفاوت از سیاست جمهوری اسلامی است و گرنه این هشدار خطاب به او و همفکران او هم هست. در عین حال این هشدار برای اپوزیسیون هم که خود را جانشین جمهوری اسلامی می داند مهم است. اپوزیسیون باید نشان دهد که رفتار جمهوری اسلامی را تعقیب نمی کند و سیاست دیگری دارد. از نظر من که پیرو نظر عبدالله نوری هستم در آنچه فلسطینیان و رهبران آنها تصمیم بگیرند ما حق دخالت نداریم و باید آن را تایید کنیم.

ما نخست ایرانی هستیم
داریوش: ما پيش از آن‌که اپوزيسيون اين کشور يا آن کشور باشيم، انسان هستيم و مسؤولیتی انسانی و اخلاقی داریم در برابر ستمی که به انسان می‌شود. اگر ما اين مسؤوليت را نداشته باشیم هيچ حق نداریم نه از فلسطينی‌ها و نه از سوری‌ها و نه حتی از آمريکا و غرب و تمام نهادهای بین‌المللی انتظار داشته باشيم که در برابر ضايع شدن حقوق ما دستی به ياری دراز کنند.

نکته 7: ما عین همین مشکل را با جمهوری اسلامی داریم. مقامات و پیروان فکری جمهوری اسلامی هم می گویند ما اول از همه مسلمان ایم و باید به اسلام فکر کنیم و به دنیای اسلام. من با چنین دید مشکل بنیادین دارم. من همه چیزم را در ایران و ایرانی بودن تعریف می کنم. ما انسان هستیم اما انسانی ایرانی و زاده و پرورده و دلبسته ایران. ما نقش معینی در سیاست ایران بر عهده داریم که آن را در چارچوب اپوزیسیونی تعریف می کنیم. ما اول از همه در برابر ایران و آنچه در آن می گذرد مسئول ایم. درخواست ما از دیگران هم در چارچوب منافع متقابل است. خواهند می پذیرند نخواهند نمی پذیرند. این یک رفتار اخلاقی نیست. اخلاقی هم هست اما اولا سیاسی است.

اپوزیسیون و مساله در قدرت بودن 
داریوش: این‌جا مسأله‌ی روابط سیاسی و ديپلماتیک ما با اسرايیل نیست که محل بحث است. لذا هيچ وجهی ندارد که در اين بحث مهدی بگوید: « تا زمانی که اسرائیل یا عربستان یا روسیه و لبنان یا هر جای دیگر جهان به حقوق مردم ما و منافع ملی ما آسیبی وارد نکرده باشند رابطه ما با آنها حسنه خواهد بود». این عبارت تنها می‌تواند از زبان کسی گفته شود که يا حاکم سياسی صاحب قدرت در ايران باشد یا کسی باشد که به همين زودی‌ها خود را در آستانه‌ی تصرف قدرت سياسی در ايران می‌بیند. بحث ما منافع ملی ایران است آن هم در گفتار و عمل سياسی روشنفکران و فعالان سياسی و اين گروه مشخصاً در مقام قدرت نيستند.

 نکته 8: تمایزی اینجا دیده نمی شود که نشان دهد داریوش اپوزیسیون را به رسمیت می شناسد. در قدرت بودن و احتمال به قدرت رسیدن از یک جنس اند. طبیعی است که اپوزیسیون در قدرت نیست اما احتمال به قدرت رسیدن دارد. بنابرین رفتارش سیاسی است  و نمونه ای است از رفتاری که اگر به قدرت برسد نشان خواهد داد. بر او نمی توان خرده گرفت که شما که در قدرت نیستی. او به عنوان جانشین قدرت باید رفتار خود را تنظیم کند. برای همین است که من مرتب تکرار می کنم که حیثیت اپوزیسیون بودن غیراز حیثیت روشنفکرانه است که به تاکید خود گنجی مثلا دنبال قدرت نیست. عمل اپوزیسیونی یک عمل سیاسی و ناشی از یک موقعیت سیاسی است. ولو هرگز به قدرت هم نرسد.

ما فلسطینیان ایرانی
داریوش: مهدی درست می‌گوید که ما هم چند ميلیون فلسطينی آواره هستيم و دقیقاً به همین دلیل است که با فلسطينی‌ها و همه‌ی کسانی که حقوق مسلم‌شان ضايع می‌شود هم‌دل و هم‌زبان هستيم. 

نکته 9: ما همدلی داریم برای همین باید با اسرائیل خودمان مبارزه کنیم! همدلی ما اما محدوده های خود را دارد. آنها هم دارند. وقتی وارد اردوگاه صبرا و شتیلا می شوی عکس بزرگی از صدام بر سر در اردوگاه آویزان است. دست کم تا سال 2010 که من از آن بازدید کردم آنجا بود. طبیعی است که اینجا همدلی نداریم نه آنها با ما که جنگی هشت ساله را از سر گذراندیم و هزاران جوان مان کشته شد و ثروت ملی مان به باد رفت و نه ما با آنها توافق می کنیم که چون صدام به آنها کمک کرده مورد احترام ما هم باشد. ما منافع ملی مان را با هیچ گروه و کشوری خارج از مرزهای ملی پیوند نمی زنیم. 

انترناسیونالیسم ما بعد شوروی
داریوش: بر خلاف مهدی، قبله‌ی من قبله‌ای انحصاری نيست. قبله‌ی ما ایران است ولی در اين رو کردن به سوی ايران و دل و جان در گرو آبادانی و سعادت ايران داشتن، ما حق نداريم انسان بودن‌مان را فراموش کنیم. ما پيش از این‌که اپوزيسيون هر کشوری باشيم، انسان هستيم. 

نکته 10: این جهانشهری که داریوش می گوید و این تکیه ای که بر انسان بودن می گذارد طوری که انگار انسان بدون مکان و وطن وجود دارد و یک کلی عمومی و مشرف بر همه هست که آن انسان بلاشرط و بلاقید است این صورت تازه ای از انترناسیونالیسم روسی است. چیزی که در ایدئولوژی جمهوری اسلامی هم منجر به طرد و حذف و سرکوب ملیت و ملی گری شد. من قاطعانه به ایرانی بودن خود و هویت ملی خود اعتقاد دارم. تنها زمانی از آن دست بر می دارم که همه انسانهای دیگر هم حاضر باشند از منافع ملی و محلی خود دست بردارند. این حرف نظر نیست حرف عمل است. عملا غیرممکن است ادمی بدون وطن باشد و تعلقات آن. خاصه در مقام اپوزیسیونی که می خواهد در یک مکان جغرافیایی و سیاسی خاص تغییر حاصل کند. این بدون اعتقاد جازم به ارزش مکانیت ممکن نیست. توجه داریوش را که اهل نظر است به الهیات مکان در آرای پل تیلیش جلب می کنم. 

تکلیف و وکالت
داریوش: هم‌چنان اين پرسش باقی می‌ماند که «چه باید کرد؟» این اندازه می‌توانم بگويم که در هر کاری که بايد بکنيم ما حق نداريم از جانب مردم ايران و به نيابت از همه‌ی آن‌ها در مقام قيم و کسی که بهتر از خودِ آن‌ها مصلحت‌شان را تشخيص می‌دهد برای آينده‌ی سياسی آن‌ها تعيین تکليف کنيم. هیچ کس به بعضی از همين افراد به اصطلاح «اپوزيسیون ایرانی» این وکالت را نداده است که از جانب تمام ایرانیان سخن بگويند ولو ادعا داشته باشند که سخت دلسوز این ملت هم هستند. 

 نکته 11: از کسی مثل داریوش که به مغالطات علاقه دارد بعید است این سخن گفتن. این حرف شمشیر دو دم است. اگر کسی به فرد الف وکالت نداده که حرفی بزند به فرد ب هم وکالت نداده که با او مخالفت کند. یعنی که اگر این سخن مغالطی درست می بود هیچ ارزش و معنایی نداشت. چون مثلا همانقدر که در باره مخالفان و منتقدان گنجی و دباشی صادق است در باره خود گنجی و دباشی هم صادق است. واقعیت چیست؟ واقعیت این است که همه ما گروههایی از مردم هستیم که می کوشیم با روشهای مختلف گروه خویش را به مخاطبان وسیعتر عرضه داریم و بر افکار ایشان تاثیر بگذاریم. اگر بحث وکالت هم باشد هنوز وقت اش نرسیده است. وقتی رسید رای مردم است که تعیین خواهد کرد. تا آن زمان وجدان مردم و تمایل آنها به این یا آن گروه است که وجود دارد نه بیش.

]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_881.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_881.shtml از خامه‌ ديگران روشنفکران سياست مفهوم‌ها 2 نقد و نظر هویت ما ایرانی ها Fri, 23 Dec 2011 22:36:26 +0000 ما اپوزیسیون عربستان نیستیم اکبر گنجی نمونه ای از روشنفکران نابگرا ست. سرنمون یا کهن الگوی این دست روشنفکران در میان ما احمد کسروی است نویسنده زبان پاک. سرنمون مذهبی اش هم محمدرضا حکیمی است که مکتب تفکیک را در توجیه پاک اندیشی دینی تبلیغ می کند. حالا گنجی می خواهد پاکدینی سیاسی یا سیاست ناب و پیوریتن تبلیغ و ترویج کند. این یک جریان فکری است در میان ما که نمونه عربی اش سلفیه هستند. این دوستان و مشایخ و بزرگان و کلاسیک های معاصرین و بنیادگرایان عربی همه دنباله ایده الیسمی هستند که انقلاب اسلامی هم از آن بهره مند بود. نیروهای چپ و مذهبی پیش از انقلاب همه در این ایده الیسم رمانتیک شریک بودند. 

در مقابل این نوع تفکر آدم همزمان هم احساس همدلی می کند که نوعی از معصومیت و دنیای ساده شده و خطی را بازتاب می دهند و هم نگران می شود. نگرانی از اینکه این دست اندیشه ورزی ما را باز هم به عالمی می برد که عالم واقعیت نیست. و مشکلات ما انبوه می شود. و در حالی که شماری از بهترین ذهن های مدرن و معاصرمان سرگرم خیالبافی های روشنفکرانه خود هستند واقعیتی که زندگی مادی و معنوی ما را تلخ و زهرآگین کرده است بی چاره ای به مسموم سازی خود ادامه می دهد. این بدترین وضعی است که ممکن است برای ملتی پیش آید. که سرمایه های فکری اش به جای حل مشکلات او به حل خیالی مشکلات عالم متوجه باشند یا بخواهند از بنیاد آدمی نو و عالمی نو بسازند.

من مدتها ست دریافته ام که باید به این دست اندیشه وسوسه انگیز نابدوست و خیال پرور که آدم را در جایگاهی برج عاجی می نشاند که همه بد و فاسدند جز او نه بگویم. ما اگر هنری داشته باشیم در حل مسائلی است که بخوبی از آن آگاه ایم نه نسخه پیچی برای دهها مساله جهانی و منطقه ای که از آن حتی آگاهی میدانی اندکی هم نداریم. ترک مسائلی که با آن زندگی کرده ایم و رسیدگی به چاره شناسی برای مسائلی که مساله ما نیست خود بلایی عظیم است و فاسد کننده ذهن و عین و نظر و عمل. بدتر آنکه یقه دیگرانی را که قصد حل مساله دارند بگیریم که نکنید و اگر می کنید اینطور و آنطور بکنید و گرنه فاسدید و لابد مهدورالدم.

گنجی در آخرین مطلب خود (در روزآنلاین) گریبان نیروهایی را که «اپوزیسیون همسو» (با استکبار لابد) می خواند گرفته است و از آنها مصرانه می خواهد علیه این و آن و اسرائیل و عربستان موضع بگیرند و گرنه ملی نیستند. چون دایره سخن او چنانکه در سطور بعدی نشان می دهم بسیار وسیع است و ممکن است دامن کسانی مثل مخالفان فعال جنگ را نیز بگیرد که من هم عضوی از آن هستم به طور خلاصه و البته نه به عنوان نماینده ایشان بلکه به عنوان فردی از مخالفان فعال جنگ حرف ام در یک کلام این است که: تا آنجا که من می فهمم ما اپوزیسیون عربستان نیستیم! روشن است که اگر اپوزیسیون جایی باشیم اپوزیسیون ایران ایم. اسرائیل هم اپوزیسیون خود را دارد و نیازی به ما ندارد. آن کشور و مردمی که به ما نیاز دارند یا ممکن است داشته باشند و احتمال دارد که حرف ما تاثیری در امروز و آینده آنها داشته باشد همانا ایران است و با درجه ای از احتمال دنیای فارسی زبان و مهاجران ایرانی. همین و بس. ما عفو بین الملل هم نیستیم. کارمان رصد کردن مسائل جهانی نیست. کارمان تعقیب فساد قدرت و مدیریت در ایران است و تلاش برای تغییر آن به سود مردم و دولتی شفاف و ملی و مسئول.

اما اکبر گنجی که عفو بین الملل را به رخ اپوزیسیون می کشد، برای اینکه حرف خود را هر طور هست به کرسی بنشاند به زحمت می افتد و اگر خواننده ای بخواهد سر از حرف او درآورد و رد انگشت اشاره او را بگیرد و بداند که کدام گروهها را هدف گرفته هم به زحمت می افتد. این به نظرم خود نشانه آن است که گنجی هر خشک و تری را به هم می بافد تا جعل اصطلاح خود را معنادار کند. اما معنای «اپوزیسیون همسو» که او می گوید چیست؟ از خود او بشنویم:

اپوزیسیون همسو نام دیگر مجاهدین خلق است
 "اپوزیسیون همسو"- خصوصاً آنان که جز "تسخیر قدرت" سودایی نداشته و برای رسیدن به قدرت نشان داده اند که حاضر به هرکاری هستند و حتی تا آنجا پیش رفته که با متجاوزان خونخوار به ایران نیز در یک جبهه علیه ایران جنگیده و برای دولت های دشمن در ایران ترور و انفجار صورت می دهند- برای رسیدن به قدرت به همین رویکرد ایدئولوژیک قدرت پرستانه عمل می کنند.

اپوزیسیون همسو - مثلا آرش نراقی؟ - خواستار بمباران سوریه است
 "اپوزیسیون همسو" چشم بر واقعیت های عربستان سعودی و بحرین می بندد و خواستار بمباران سوریه- به نام دخالت بشردوستانه- است. به تعبیر دیگر، نحوه ی رویارویی  "اپوزیسیون همسو" با مسأله ی بهار عرب نیز مصداق یک بام و دو هوایی است. در یمن نیز طی دوران بهار عرب جنایات بسیاری صورت گرفته است. دولت های دوست "اپوزیسیون همسو" نیز واکنش چندانی به این جنایات نشان نداده اند.
 
 اپوزیسیون همسو تروریست و جاسوس است
اپوزیسیون همسو در خدمت دولت اسرائیل بوده است. مگر برای این دولت در ایران ترور انجام نمی دهد؟ مگر مراکز نظامی را منفجر نمی کند؟ مگر اطلاعات هسته ای به دست آمده توسط هواپیماهای فوق مدرن جاسوسی بدون سرنشین و ماهواره ها را به نام گروه خود افشا نمی کند؟ مسأله این است که این "راه طی شده" امروزه پیروان تازه کاری در میان اپوزیسیون یافته که باید تا مدت ها نزد استادان این روش کارآموزی کنند.

اپوزیسیون همسو برخلاف ملیون پادوی دولتهای خارجی است
از سوی دیگر،"اپوزیسیون ملی" نیز وارد چنین پروسه های "وابستگی" و "همراهی" و "پیروی" نمی شود."اپوزیسیون ملی"، مستقل است، نه "پادو"ی دولت های قدرتمند.

اینها تا اینجا حرف های گنجی است. بعد می گوید: ملاک های زیادی برای شناخت "اپوزیسیون همسو" وجود دارد: «اولین ملاک این است که یک بام و دو هوایی هستند.»

اینجا یکباره از ملاک تروریسم و جاسوسی عدول می کند و هر کس که یک بام و دوهوا شد را همسو می نامد.

«ملاک دوم این است که نسبت به جنایات دولت های خودکامه ی سرکوبگر متحد دولت آمریکا، یا سکوت می کنند، و یا بدتر از آن، جنایات آنها را به گونه ای موجه می سازند.»

پس هر کس سکوت  کند و هر روز در برابر این و آن موضع نگیرد همسو است.
«ملاک سوم همسویی و همکاری عملی با ناقضان حقوق بشر است.» 
و منظور او از شرحی که می دهد آمریکا ست. پس هر کس با آمریکایی ها همکاری کند همسو است.

بعد می پرسد: «آیا با ناقضان حقوق بشر و متجاوزان جنایتکار می توان در کشوری دیگر دموکراسی برساخت؟» و البته خود این سوال جهانی را تصویر می کند که برای ساخت دموکراسی همه سازندگان باید معصوم و منزه باشند و گویی دموکراسی خود یک مدینه فاضله دیگری است که تنها معصومین به آن ورود توانند کرد. گنجی چندان فرقی با قبل از انقلاب اش نکرده است. آن موقع نظام اسلامی بهشت او بود و حالا دموکراسی. این مشکلی است که تمام دوستان چپ اندیش ما دارند. بهشتی خیالی را جانشین بهشت خیالی دیگری می کنند.

بعد می گوید: «اما قوی ترین ملاک برای شناخت "اپوزیسیون همسو"، نسبت آنها با رفتارهای سرکوبگرانه ی دولت اسرائیل است. به هیچ وجه حاضر به انتقاد از این نوع اعمال دولت اسرائیل نیستند.»

خب اکبر گنجی عزیز به قول علما صدر و ذیل مطلب شما که با هم نمی خورد. اول گفتی که هر کس مجاهد باشد یا مثل مجاهدین باشد "همسو" است. حالا می رسی به اینکه مهمترین ملاک ات این است که در مقابل اسرائیل انتقاد کند یا نکند؟ واقعا هیچ منطقی می تواند گروهی را که با عراق علیه ایران جنگیده و دست به ترور زده است بنشاند کنار گروههای فعال سیاسی که گناه شان این است که به تعبیر شما نمی خواهند از اسرائیل انتقاد کنند؟ یعنی جنگیدن مسلحانه با ایران آنقدرها هم مشکلی نیست ولی انتقاد نکردن از اسرائیل خیلی مشکل ایجاد می کند؟ این منطق چه نوع تفکری است؟ مگر اینکه فکر کنیم که گوینده این سخنان چندان در اسرائیل ستیزی خود مصر است که حتی جنگ مسلحانه با ایران را هم عذر می نهد و این ملاک را برتر از آن می داند.

آقای گنجی عزیز، شما اگر می خواهید اپوزیسیون همه ناقضان حقوق بشر منطقه و جهان باشید به خود شما مربوط است. اما اپوزیسیون ملی یعنی اپوزیسیونی که صرفا به منافع مردم خود فکر می کند. اگر عربستان با منافع ما ایرانیان تضاد پیدا کرد از او انتقاد می کنیم. و گرنه رابطه مان با عربستان حسنه خواهد بود و تا حسن همجواری برقرار است حسنه می ماند. اپوزیسیون یک نظام مجموعه پیغمبران اخلاقی نیستند. مجموعه ای از افراد سیاسی هستند که روش و برنامه خود را جانشین سیاست جاری می دانند. بنابرین طبیعی است که رفتارشان و گفتارشان نه پیامبرانه و مصلحانه که سیاسی و خویشتندارانه باشد. و این معنای جدا کردن سیاست است از آرمانهای پیامبرانه و دینی و ایدئولوژیک. رفتار اپوزیسیون با اسرائیل امروز همان رفتاری است که فردا خواهد کرد. یک دولت بیدار دموکراتیک در ایران سر تنش زایی با اسرائیل نخواهد داشت مگر اسرائیل به حقوق مردم ایران تجاوز کند. ما مدافع مردم فلسطین هم نیستیم. خود انها هم چنین چیزی از ما نخواسته اند که سهل است گفته اند لطفا در کار ما دخالت نکنید! تا زمانی که اسرائیل یا عربستان یا روسیه و لبنان یا هر جای دیگر جهان به حقوق مردم ما و منافع ملی ما آسیبی وارد نکرده باشند رابطه ما با آنها حسنه خواهد بود. توجه اپوزیسیون به مسائل کشورهای منطقه یا جهان در چارچوب مساله ایران توجیه می شود و لاغیر. ما خود چند میلیون فلسطینی آواره هستیم که نظام جمهوری اسلامی ما را به عنف از وطن رانده است و هزاران مشکل خرد و کلان در وطن داریم که چند عمر برای حل و فصل اش نیاز داریم. چراغ حقوق بشر ما در خانه می سوزد. خدمتی به همسایه توانیم کرد دریغ نمی کنیم اما خانه برای ما اصل است ایران برای ما قبله است. این را آباد کنیم جهان هم آباد می شود. تا ایران را آباد نکرده ایم دم از آبادی و آزادی جهان زدن جز پوزخند خردمندان نصیب ما نمی کند.

و یک نکته آخر اینکه این تعبیر همسو را هم بهتر است ایشان به تعبیری تغییر دهد که سوء تفاهم برانگیز نباشد. چون ممکن است کسی هم پیدا شود و بگوید آقای گنجی و دوستان همفکرش نیز خود همسو با سیاست هایی دیگر هستند. اینکه این سیاست ها چیست به من مربوط نیست. دست کم نه هنوز. اما هر چه هست هیچ نشانی از اپوزیسیون ملی ندارد.


------------
 پ.ن عمدا از شیوه گنجی برای استدلال علیه خود او تن زده ام و گرنه آسان می شود گفت که آقا مگر هر بار خواستیم در باره ایران حرف بزنیم یکبار باید برویم دور جهان بگردیم و هر جا نقض حقوق بشری اتفاق افتاده محکوم کنیم و بعد بیاییم سراغ وطن خویشتن؟ و مگر خود شما در برابر همه بی رسمی های جاری در جهان موضع گرفته اید از روسیه و چین و زیمبابوه و ونزوئلا تا کره شمالی رهبر عزیز؟ و اصلا چرا در همین متن شما هیچ اشاره ای به کشتار روزمره در سوریه نیست؟ چرا پرونده همه را باید زیر و رو کرد اما جنایتی را که در برابر چشم همه دارد هر روز صورت می گیرد نادیده گرفت؟ و نهایتا آقای گنجی این ادامه همان منطق جمهوری اسلامی نیست که اپوزیسیون خود را وابسته به اسرائیل و آمریکا می شمارد؟ و اگر شما فقط می خواستید مجاهدین خلق را نقد کنید چرا نام نمی آورید و طوری صحبت می کنید که همه اپوزیسیونی را که مثل شما فکر نمی کند لجن مال کنید؟
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_880.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_880.shtml دین جمهوری و دین استبداد سياست هویت ما ایرانی ها گنجی و کلمات Thu, 22 Dec 2011 23:18:19 +0000 روشنفکران و بازی در نقش آیت الله سکولار حرف من این است: گروههای موعظه گر روشنفکران ما فرق عمده ای با آیت الله های مان ندارند. این یک معضل تاریخی است که امروز باید حل اش کرد و گرنه فردا باز هم گرفتارش خواهیم بود. 

روشنفکران رهبران جدید اجتماعی ما از زمان مشروطه به این سو هستند. طبیعی است که از دل دربار و حوزه علمیه بیرون آمده باشند. تقریبا همه روشنفکران صدر مشروطه ما چنین وضعی دارند. یا سابقه اشرافی دارند یا سابقه روحانی دارند. مثال های تیپیک را در حسن تقی زاده می توان دید و در مصدق و آل احمد و کیانوری. 

صحنه نبرد

به دلیل اینکه روشنفکران جایگاه منحصر بفرد روحانیون را از آنها گرفته اند یا در قدرت و اتوریته اجتماعی آنها شریک شده اند مشکل بزرگ ما در صد ساله گذشته کشمکش بین روحانی و روشنفکر بوده است. روشنفکران لیدرهای طبقه متوسط و منور الفکر و امروزی و غربگرا و لیبرال و چپ بوده اند. روحانیون هم ناچار به همان حوزه اقتدار سنتی خود اکتفا کردند تا بتدریج با دلبری از طبقه متوسط مذهبی در انقلاب صاحب نقش شدند. بخش بزرگی از این صاحب نقش شدن هم برای این بود که روشنفکران راه برای آنها باز کردند. زیرا طبقه متوسط که روشنفکران بر آنها اقتدار فکری داشتند به تنهایی قادر به انقلاب نبود. و اصولا چپگرایی مسلط در پیش از انقلاب لازمه اش ستیز با بورژوازی شهری و گرایش به خلق و حاشیه نشینان و طبقات کارگری و روستایی بود. این طبقات هم زیر نگین روحانیون بودند. پس روشنفکران به اتحادی با روحانیون رسیدند تا دشمن مشترک را از میان بردارند. این داستان درازی است که من کوتاه و اشاره وار گفتم تا به نکته مورد نظرم در این یادداشت برسم. 

رقبا شبیه هم می شوند

این سابقه باعث شده است که روشنفکران ما بسیاری از خصلت های روحانیون را بگیرند و ادامه دهند چه آگاهانه مثل دکتر شریعتی و چه نا آگاه مثل همه آن پیکره ای از روشنفکری که هنوز و همچنان در نقش معلم اخلاق برتر جامعه به موعظه مشغول است. این موعظه گران روشنفکر در بسیار از موارد بهتر از موعظه گران روحانی و آیت الله نیستند. همان کج سلیقگی بر اینان هم حاکم است. مثلا آیت الله سرشناسی می فرمایند که بدحجابی باعث خشکسالی می شود! و نگاه نمی کند که اگر قرار است گناهی مثلا باعث خشکسالی شود خب گناه کبیره که الحمدلله کم نیست بلکه گناه اکبر هم بسیار است. چرا آیت الله ما فکر نمی کند که فساد قدرت سیاسی و اختلاس های نجومی و تقلب در انتخابات و شکنجه زندانیان و کشتن جوانان اسباب خشکسالی است؟ به همین شیوه می بینید که پیکره روشنفکران موعظه گر از فلان نویسنده سرشناس تا بهمان استاد جامعه شناس ناگهان می چسبند به یقه عاشورا و قیمه امام حسین که این خشونت است و مازوخیسم است و دفاع کردن از آن هم پفیوزی است و چه و چه. 

به نظر من مشکل قیمه برای روشنفکران دقیقا مثل مشکل ایت الله با بدحجابی است. هر دو ناشی از نادیده گرفتن اولویت ها ست. ندیدن تصویر بزرگتر است. و به خطا بر منبر نشستن. اما از همه بدتر رقابت این دو قشر با یکدیگر است. رقابتی که مردم را آن میانه نادیده می گیرد.

استراتژی حفاظت از حوزه اقتدار

وقتی ایت الله می گوید بدحجابی آنقدر مهم است که خشکسالی می آورد می داند که دارد اغراق می کند. می داند که دارد چشمپوشی می کند از گناهان بسیار بسیار بزرگتر. اما چرا به این غر زدن ها و نق زدن ها و تهدید کردن ها و تکفیر کردن ها ادامه می دهد؟ آیت الله می خواهد قشر نافرمان و بی اعتنا به امر و نهی آیت اللهی را مهار بزند. می خواهد اقتدار خود را بفروشد و شما را یا به زیر چتر خویش بکشد یا به دامن غیرخودی ها و دشمنان خدا براند. جنگ او با بدحجابی بر سر اقتدار اجتماعی است. بدحجاب آشکارا او را نادیده می گیرد. آیت الله می خواهد تکلیف اش را با او روشن کند. حالا اگر در حکومت اسلامی که همه برای آیت الله سر خم می کنند و اظهار تواضع می کنند صدها جنایت هم اتفاق بیقتد خب مساله ای درونی است و می شود حل اش کرد یا تحمل اش کرد. اینجا خطری حوزه اقتدار او را تهدید نمی کند. البته اگر بکند باز هم رفتار او همان است. مثلا به یاد بیاورید موضع آیات عظام را در قبال استادیوم رفتن زنان. یا نشان دادن چهره مقدسان.

وقتی پیکره روشنفکری موعظه گر به بحث های عیدقربان و عاشورا و مانند اینها وارد می شود هم بحث اصلی بر سر شکل و صورت قضیه نیست. روشنفکر جنجال می کند که این چه وضع دهشتناکی است در عیدقربان که میلیون میلیون تن گوشت قربانی درست می شود و خشونت را تشویق می کند. به عاشورا که می رسد مرتب سرکوفت می زند که این قمه زدن چه کاری است و آن علم و کتل بلند کردن چه زحمت بیهوده ای است و این بازیگران اوباش اند و خود اعتقادی به دین ندارند و این قیمه درست کردن گداپروری است و خلاصه هر چه استدلال بلد است ردیف می کند که بگوید آه از این دین فاسد شده. امان از آن روحانیون فریبکار. اما داستان واقعا این نیست. به قاطعیت می گویم که هیچ امری از امور مراسم مذهبی شیعه در ایران نیست که در جهان نمونه نداشته باشد و اصلا و ابدا مساله منحصر به جامعه ایران نیست و این را در یادداشتهایی در موارد مشابه در سیبستان تذکر داده ام که می توان به همانها مراجعه کرد. اینجا یک مثال می آورم. استاد عزیز ما دکتر علی اکبر مهدی در کامنتی فیسبوکی می فرمایند این مراسم عاشورا نمونه ای از مازوخیسم و خودآزاری است. من گل مالیدن را به عنوان یکی از نمونه هایی که می تواند مازوخیستی تلقی شود انتخاب می کنم. در جهان می گردم و می بینم دهها نمونه مشابه دارد. اصلا فستیوال گل بازی داریم. مثلا در کره جنوبی. در بریتانیا هر ساله در فستیوال موسیقی گلاستون بری که معمولا با باران مصادف می شود می توان صحنه هایی را دید که در صفحات اصلی روزنامه ها کار می شود و زن و مرد غرق در گل هستند و مشغول گل بازی و غوطه خوردن در حوضچه های گل.

مشکل در کجا ست پس؟ برایتان می گویم: بازی اقتدار است. هر چه اردوی حریف بکند بد است. این اردو به بدحجابی آن اردو گیر می دهد و آن اردو به مراسم مذهبی این یکی.

زبان اردو

دو نکته دیگر هم لازم است برای داشتن تصویری کاملتر از ماجرا در نظر بگیریم. یکی بحث دین و سیاست است و یکی بحث عرف.

گل بازی در بریتانیا و کره جنوبی عیبی ندارد اما در ایران دارد. چرا؟ چون در ایران رنگ و صبغه مذهبی قوی دارد اما در دیگر نقاط اگر زمانی هم داشته دیگر صورت سکولار دارد. پس به اردوی خودمان متعلق است! مثل کارناوال می ماند. می گویند عاشورا هم کارناوال است. خب باشد. هزارها کارناوال دیگر هم در دنیا هست این چه عیبی دارد؟ عیب اش همین مذهبی بودن اش است. کارناوال ها هم همگی زمانی مذهبی بوده اند و امروزه معناهای مذهبی و 
اساطیری خود را فراموش کرده یا از دست داده اند. عاشورا این را دارد و از دست نداده است. مشکل دیگرش هم این است که زیر نفوذ یا بهره برداری صنف روحانی است. به نظرم مشکل دقیقا اینجا ست. و گرنه در خود عاشورا هیچ مشکلی نیست. 

پس یکبار دیگر صورت مساله را بازنویسی می کنیم: پیکره روشنفکری سکولار به صورت استراتژیک هر موضوعی را که زیر نفوذ روحانیون می پندارد مورد حمله قرار می دهد تا اقتدار اجتماعی روحانیون را زیر سوال ببرد. حمله به مراسم های مذهبی از این جا ست.

عاشورا عرف است بی اعتنا به روشنفکر و روحانی 

حالا بیاییم سر نکته آخر. من معتقدم نه روحانیون و نه روشنفکران نقشی در بهینه سازی مراسم های مذهبی ندارند و نمی توانند داشته باشند. اگر این موضوع برایتان ثقیل است این نکته را در نظر بگیرید که مثلا بسیاری از روحانیون با قمه زدن مخالفت می کنند اما قمه زنان کار خود را می کنند حتی پنهانی. روشنفکران هم که پیشاپیش روشن است نمی توانند نقشی در این حوزه ها ایفا کنند. شریعتی تلاشهایی کرد اما او هم موفق نبود. او حداکثر توانست ذهنیت روشنفکران مذهبی را در باره دین و مراسم سالانه آن مثل حج و عاشورا تغییر دهد نه عمل و عرف مردم را.

من سالها ست فکر می کنم که حوزه های شرع و عرف از هم جدا ست. این موضوع را چندباری به اشاره گفته ام و این اواخر در مقاله ای در نقد مکتب تفکیک هم مفصل تر آورده ام که هنوز منتشر نشده است. اما موضوع چندان اهمیت دارد که باید مقاله ای اساسی یا کتابچه ای در باره اش نوشت. تز اصلی بحث این است که دین تنها در صورت عرفی اش وجود دارد و عرف از منابع بسیار متفاوت اثر می گیرد و نه فقط از دین. این موضوع چگونه بحث ما را هدایت می کند؟ به نظر من مساله این می شود که روحانیون مرتبا دادشان از عرف بلند است اما بجایی نمی رسند. روشنفکران هم حالا دارند پا جای پا آنها می گذارند! اما این هر دو باطل است و به جایی نمی رسد. روحانی و روشنفکر نقشی در ساخت عرف اجتماعی ندارند و اگر هم داشته باشند از راه موعظه و سرکوفت اخلاقی نخواهد بود.

مثلا نگاه کنید به نفوذ موسیقی و ابزارهای موسیقی غربی در هیات های مذهبی. داد روحانیون از این ماجرا بلند است اما کسی به آنها گوش نمی دهد. داد روشنفکران هم به نوعی دیگر بلند است که مثلا اینکه مذهبی نیست اما طبیعی است که کسی گوشش بدهکار آنها هم نباشد. عرف اجتماعی به صورتی دیگر تحول پیدا می کند. اگر روحانیون برای فهم این ماجرا سی سال است خون همه ما را در شیشه کرده اند روشنفکران نباید دوباره همان راه خطا را بروند و خود را و مردم و مخاطبان و جوانانی را که به ایشان نگاه می کنند به دور سرگردانی تازه ای بیندازند. راه حل ساده این است که روشنفکران از منبر موعظه پایین بیایند.

سیاست روشنفکر هم با دین آمیخته است

صد سال است روشنفکری ایران دم از جدایی دین از سیاست می زند. در این سالها هم که این شعار گوش فلک را کر کرده است. اما آنچه عمل روشنفکری نشان می دهد این است که سیاست او همچنان با دین مردم در امیخته است. دین را باید رها کرد به حال خود. دین سیر تحولی دارد که از این نوع جنجال ها تاثیر نمی گیرد. بگیرد هم اهمیت چندانی در ساختن یک جامعه مدرن ندارد. روشنفکری نباید انرژی خود را برای تاثیرگذاری بر چیزی صرف کند که در آن نقشی ندارد و قادر به ساختن آلترناتیوی برای آن نیست. کار بهتر این است که به مسائل اصلی بپردازد و اگر بر سر اقتدار اجتماعی خود هم صرف انرژی می کند آن را در بازی بزرگ صرف کند. عرف و عاشورا محل این بازی نیست. خطا این جا ست. تسلط سیاسی روحانیون بر ایران امروز ممکن است صورت ظاهر این بازی را از نظر سیاسی ارزشمند جلوه دهد. اما گفتم که این مراسم از نفوذ روحانیون هم برکنار است. بهتر است برای حمله به روحانیون و حاکمیت روحانی مردم را هدف نگیریم. و انهم هدف گرفتنی دقیقا شبیه همان روحانیون تنها با اندیشه سکولار. این به جایی نمی رسد. البته اگر روشنفکران اصولا می خواهند که به جایی برسند.

-----------
پ.ن: بحث روایت کلان قیمه امام حسین جایی برای بحث هویت و غذا نگذاشت. شاید وقتی دیگر. 
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_879.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_879.shtml اجتماعيات دين روشنفکران هويت ايرانی کارگاه نشانه شناسی Fri, 09 Dec 2011 14:02:08 +0000 آیا عاشورا به قیمه تبدیل شده است؟ یکی از معصومانه ترین جنبه های مراسم عاشورا اطعام ظهر عاشورا ست. اینکه حتی این موضوع هم محل اختلاف های وسیع شده باشد در نظر اول باورپذیر نیست. اما مثل خیلی چیزهای دیگر در فرهنگ زیر فشار ما باورکردنی نیست اما واقعیت دارد.

درست معلوم نیست از چه زمانی قیمه دادن به عزاداران حسینی رسم شد. اما دست کم در 70 سال گذشته وجود داشته است. من خود از 5-6 سالگی قیمه امام حسین را به یاد دارم و در واقع یک دو بار از این قیمه ها برای من خاطره انگیز است و بخشی از تجربه عاشورای من شده است. یکبارش با مرحوم پدرم در یکی از شبستان های بزرگ حرم امام رضا بعد از عزاداری، مهمان قیمه امام حسین بودیم. صدها نفر به رسم ایرانی روی زمین نشسته بودند و پذیرایی می شدند. قیمه آن روز یکی از لذیذترین قیمه هایی است که خورده ام. با پدر یک بار دیگر هم مهمان امام رضا بودیم که آنجا هم قیمه می دادند. این بار خانوادگی به مهمانسرای امام رضا دعوت داشتیم و البته ربطی به عاشورا نداشت اما خیلی حرمت داشت. من باید دیگر 7-8 ساله بوده باشم. آخرین قیمه خاطره شده من قیمه ای است که در سال 58 خوردم. این بار در تهران. و دانشجوی سال اول بودم. ساعتهای نزدیک دو و سه بعدازظهر خسته و کوفته راهی خوابگاه بودم به همراه یکی از دوستان شاید. در خیابان دانشگاه تربیت معلم بالاتر از ورزشگاه امجدیه به سمت خوابگاه می رفتم که دیدم قیمه عاشورا می دهند. این اولین بار بود که می دیدم مردم هجوم آورده اند. و شیوه غذا دادن هم به نظرم محترمانه نیامد. مردم پشت میله ها جمع بودند و دیگ ها در یک زمین بایر آن طرف میله ها بود. و جماعتی قیمه را در ظرف پلاستیکی یک بار مصرف از بالای  میله ها پرت می کردند و یکی اینطرف می گرفت! چرایش را نفهمیدم. ولی قیمه اینجوری را به حساب تهرانی بودن جماعت گذاشتم! راهم را به سمت خوابگاه در ایرانشهر ادامه دادم و تصمیم گرفتم در رستوران کوچک و خانوادگی سر راه که از اتفاق باز بود غذا بخورم و بعد به خوابگاه بروم. وارد شدم و قیمه سفارش دادم. موقع رفتن وقتی آمدم حساب کنم رستوران دار که خانمی ظاهرا غیرمذهبی بود پول نگرفت. چون روز عاشورا بود غذا را برای مشتریان اش رایگان کرده بود. 

امروز به مادرم زنگ زدم تا بپرسم که قیمه از کی باب شد. می گفت از زمان بچگی او در دهه بیست شمسی رایج بوده است. می گفت قیمه پلو دادن به عزاداران حسین به معنای عزت گذاشتن بر سر عزادار بوده است. چون قوت اصلی مردم در آن زمان ها که قیمه داده می شد برنج نبود. پلو و خورش ماهی سالی خورده می شد وقتی مهمان عزیزی می آمد. یکی از این روزها عاشورا بود که میزبان های مجلس امام حسین می خواستند احترام خود را به عزاداران نشان دهند و بهترین پذیرایی را می کردند. قیمه می دادند.

علی الحساب این می شود هفتاد سال سابقه برای قیمه. یک نگاهی کردم به سابقه موضوع و از جمله در وقفنامه ها که معمولا اطعام بخش مهمی از انها ست تا ببینم چیزی در باب قیمه عاشورا هست یا نه. از اتفاق دیدم که چندین مورد از موقوفات زنان به اطعام روز عاشورا اشاره دارد. تا اینجا قدیمی ترین وقفی که برای اطعام عاشورا دیده ام مربوط به قرن سیزدهم است. جالب است که در وقف دیگری از عمه بزرگ شاه عباس در قرن دوازدهم یعنی در سال 1131 ق ذکر اطعام ماه رمضان هست و روضه خوانی ایام محرم ولی از اطعام عزاداران یاد نشده است. شاید هنوز مرسوم نبوده است. تحقیق ام البته کامل نیست و بیشتر دنبال سرنخ می گشتم. از اوایل قرن سیزده بحث اطعام  عزاداران در وقفنامه ها دیده می شود. مثلا در وقفنامه ای به تاریخ 1221 بانویی چند پارچه زمین و آب بهر وقف کرده است تا به صرف طبخ غذا در ایام عاشورا تا اربعین برسد. 

در این وقفنامه ها مشخصا صحبت از آش و شوربا و حلوا و حلیم هست (مثلا در وقفنامه ای به تاریخ 1257) اما از قیمه یادی نشده است (برای همه موارد وقف مقاله موقوفات زنان در «میراث جاویدان» شماره 69 را ببینید). مادر حدس می زند که موضوع اصلا به دوره بعد از رضاشاه مربوط باشد زیرا در دوره او هیات های سینه زنی محدود و ممنوع بوده و وقتی سایه سنگین او رفع شد مذهبیون خواسته اند جبران کنند و به عزاداری امام حسین جلوه و رونق بیشتری بدهند. این هم البته باید مستند شود. ولی می توان فرض کرد که اطعام با شوربا و غذاهای رایج عمومی به غذاهای مهمان پسند و کمیاب تر و گرانتر تبدیل شده باشد. البته تا قبل از قیمه صحبت از عدس پلو هم داریم که به حوالی مشروطه بر می گردد. محمد علی فروغی در خاطرات اش می گوید (27 مارس 1904) نذر خانواده آنها در تاسوعا و عاشورا عدس پلو بوده است. در هر حال، ورود قیمه باید بین این دوتاریخ صورت گرفته باشد. قیمه بهترین گزینه خورشتی برای مهمانی های بزرگ است زیرا مواد کمتر و روش پخت ساده تری دارد و البته به اندازه های غذاهای پردردسرتر مثل قورمه سبزی جذاب است. مادر می گوید آن زمان ها مرغ کمتر استفاده می شد ولی امروزه تنوع غذاهای اطعام عاشورا بیشتر است و همه نوع غذایی را در بر می گیرد از جمله غذاهایی که با مرغ درست می شود.

پس قیمه دست کم هفت دهه است در ایام محرم و خاصه در روز عاشورا نذر می شود و به عزاداران و غیر ایشان داده می شود. چرا در این سالها بحث قیمه امام حسین محل اختلاف شده است؟ این روزها بحث ها روی شبکه های اجتماعی در این زمینه بسیار داغ بود. داغی ماجرا را می توان از جمله در یادداشت محمد قائد دید که برخلاف نوشته های دیگرش تندی و تیزی نامعمولی دارد:

 نشردادن مطالبی کلیشه‌ای در مدح قیام عاشورا یا ستایش اعتقاد صمیمانهٔ مردممان به برکات قیمه‌پلو نذری فقط نشانهٔ پفیوزی است.

در میان مباحث شبکه ها و کامنتها نیز نکات تند و تیز کم نیست. عمدتا بحث بر سر این است که چرا مردم در صف می ایستند و این شیوه هم احترام به امام حسین نیست و هم بی احترامی به مردم است. بعد بحث می کشد به اینجا که اصلا سینه زنی چیست و این کارها و علم کشی ها برای تفاخر و خودنمایی است و آنی هم قیمه می دهد ریاکار است و اصلا همه این بساط را اراذل و اوباش می گردانند.

خوب است این را هم روشن کنم که ماجرای اراذل محل یا لوطی ها و مشدی های قدیم و انواع جدید آنها در مراسم عزا چیز تازه ای نیست. فروغی در خاطرات اش (عاشورای 1904) چند صحنه از نقش این افراد می نویسد. از اینکه هم عرق شان را می خورند و هم سینه شان را می زنند. در عین حال به ناموس مردم هم احترام ندارند و می افزاید: «مقصود اینکه این اشخاص که این آشوب ها را می کنند (نخل بلند کردن و سینه زنی) محض خودنمایی و همچشمی و تفنن و تفریح می کنند.» 

ایراد اختلاف کنندگان این است که این چه عاشورایی است که به قیمه تقلیل داده شده است؟ یا چرا باید عاشورا به توی سر هم زدن برای قیمه تبدیل شده باشد؟ از آرمان حسین چه می ماند؟ بعضی می گویند که اصلا عده ای کارشان این شده که ماشین سوار شوند از مجلسی به مجلس دیگر بروند و غذای نذری جمع کنند. می گویند این کار شکم بارگی است و فضیلتی ندارد. یک عده هم مانند فروغی فکر می کنند و منتهی با تعبیرات تازه تر و می نویسند که مراسم عاشورا کارناوال ایرانی است و لابد به این خاطر که جایی برای کارناوال های دیگر نداریم کارناوال عزا راه می اندازیم. کسان دیگری هم هستند که معتقدند اصولا از عاشورا مهمتر هم داریم که برایش سوگواری کنیم مثلا شهدای عاشورای 88. چرا برای حسین باید سوگواری کرد اما این شهدا را فراموش کرد؟ عده ای از  اهل سنت هم هستند که خاطره خوبی از مراسم عاشورا ندارند چون هر چه دیده اند در این سالها عزاداری نیروهای وابسته به حاکمیت در شهر آنها بوده و یا سربازهای شهر که به اجبار به عزاداری آورده شده اند. این مورد اخیر هم نمونه تاریخی دارد. ولی از آن می گذرم.

خلاصه در بین معترضین دو گروه اصلی هست. یکی کسانی که فکر می کنند عاشورا به قیمه تبدیل شده و باید عاشورا را به محل اصلی آن برگرداند و محترم داشت. یک گروه هم غیرمذهبی هایی که رفتار عزاداران را موشکافی می کنند و از آن نتیجه می گیرند که عاشورا و دستگاه مراسمات مذهبی جمع باید گردد!  چه اصراری است که همه را واله و شیدای حسین نشان دهید؟ اصلا اگر مردم با همین اصراری که دنبال قیمه می روند دنبال حق شان بروند بهتر نیست؟  از نظر این گروه عاشورا اصلا داستانی تخیلی است که اسباب سورچرانی شده است. این کارها از دسته و سینه و نخل و طبل همه لمپن بازی است که زیر لوای امام حسین انجام می شود و کسی هم جرات ندارد حرفی بزند مبادا به امام توهین شود.

در این میان انواع و اقسام توجیهات و مدافعات هم البته وجود دارد. جالب ترین اش این است که خب اگر مراسم عاشورا مزاحمت برای مردم دارد مراسم چهارشنبه سوری چه گلی بر سر مردم زده است که باید تحمل شود؟

ماجرا چیست؟ تا این یادداشت طولانی تر نشود تلاش می کنم در یادداشت بعدی مساله را اندکی بشکافم. تا آن موقع اگر مقاله چرا ایرانی ها در مهمانی به غذا حمله می کنند را پیدا کردید بخوانید. من منظر سیاسی بحث حمله به قیمه پزان عاشورا را می فهمم و فکر می کنم نیازی به بحث چندانی ندارد. ولی از زاویه هویت و غذا بحث می کنم و جایگاه اجتماعی نقد قیمه امام حسین به معنای کاری روشنفکرانه. می خواهم بفهمم چرا عاشورا در نزد گروه بزرگی از ناظران منتقد به قیمه تقلیل داده می شود.
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_878.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_878.shtml کارگاه نشانه شناسی Thu, 08 Dec 2011 01:26:09 +0000 قتل نویسنده در نظام مقدس با اصلاح قوانین چاره نمی شود این کشف من نیست و پیش از این کسانی به آن تذکر داده اند اما از بس که فراموش می شود ناچار باید هر از چندگاهی آن را متذکر شد که نظام حقوقی جمهوری اسلامی با نظام حقیقی اش تفاوت های اساسی دارد. بنابرین بیهوده است که خواستار اصلاح قوانین نظام باشیم. باید مساله را فراتر برد و از دید ساختاری به مساله نظر کرد.

بهانه این یادداشت را گزارش بی بی سی فراهم کرد که از زبان عفو بین الملل نوشته است: ستایش از قتل نویسنده آذربایجانی یادآور لزوم اصلاح قوانین ایران است. چند نکته در باره این نوع درخواست ها باید گفت:

نهادهای بین المللی، و به پیروی از آنها بسیاری نهادهای حقوق بشری ایرانی مقیم خارج، معمولا جهان را از چشم خود نگاه می کنند. آنها از جامعه ای قانونی و قانونمدار با جامعه ای صحبت می کنند که نظام سیاسی اش فاقد ساختار قانونی است. طبعا دچار مشکلات مختلفی در ارزیابی آن هستند.

نظام قانونی در ایران وجود ندارد. این را در تحولات حتی چند روزه - مثل حمله به سفارت بریتانیا - و یک هفته ای - مثل اینکه دیوان محاسبات بگوید کسی از درآمد مملکت خبر ندارد - و یک ماهه می توان نشان داد چه رسد به اینکه مثلا به دوره دوساله اخیر نگاه کنیم یا شش ساله اخیر یا حتی به بحران سازی های دوره اصلاحات و رفتار با رسانه ها و روشنفکران نگاه کنیم و رفتار با گروههای فعال سیاسی و اقوام در دوره صدر انقلاب.

جمهوری اسلامی دارای یک ساختار حقوقی روی کاغذ است که هر گاه میل اش بکشد و به نفع قدرتهای حاکم باشد آن را استفاده می کند ولی در عمل ساختار حقیقی جمهوری اسلامی چیز دیگری است و بر مدار دیگری می چرخد که در آن قانون اساسی و قوانین مدنی به هیچ انگاشته می شود. 

 دکتر سروش این چند روزه مطلبی منتشر کرده است که از اتفاق آن هم به بهانه قتل نویسنده آذربایجانی است و تکیه اصلی اش نبود دستگاه قضایی در نظام مقدس جمهوری اسلامی است. امری که بخوبی مساله فقدان نظام قانونی و بیگانگی ساختار حقیقی از ساختار حقوقی را نشان می دهد. اما در متن یادداشت او مطلبی هست که از این بابت که می گویم بسیار بامعنا ست. می نویسد: 

یکی از مردودین انتخابات به فقیهی ازفقیهان شورای نگهبان تظلم برده بود و گفته بود اگر داد مرا امروز ندهی شکایت تو رافردای قیامت نزد خاتم الانبیاء خواهم برد. آن فقیه تبسمی کرده بود وباصراحت گفته بود خیالت را راحت کنم: حضرت خاتم الانبیاء نه به آزادی عقیده دارند نه به انتخاب.

به عبارت دیگر ساختار حقیقی جمهوری اسلامی نوعی حکومت اسلامی بر اساس قرائت شورای نگهبان و شماری از حامیان حکومت در قم و مشهد است که قانون اساسی و قوانین نوشته شده و توافق شده برایش پشیزی ارزش ندارد. این نخبگان فقهی و سرآمدن حوزوی و حاملان رسالت نبوی هستند که قانون تعیین می کنند. آنها از نردبام جمهوری اسلامی بالا امده اند اما نردبام را انداخته اند و دم از حکومت اسلامی، که آن هم حکومت جمعی از آنها ست، می زنند. این حکومت هم قوانین روشن ندارد و نوعی هرج و مرج طبیعی بر آن حاکم است که بسته به اتوریته فقهی و البته زور سیاسی پس و پیش می شود. اگر بخواهیم خیلی فشرده بگوییم در واقع نظام سلطانی با محوریت ولایت فقیه و نظام شرعی با قرائت همسو با او ست که ساختار حقیقی نظام را می سازد.

به این نظام می شود گفت قوانین ات را اصلاح کن؟ به نظر من نمی شود. زیرا روشی برای اصلاح قوانین ندارد یا دقیق تر روشی که در دنیای عرفی شناخته شده است در ایران معتبر نیست. 

پدیده خودسری محل نزول و هبوط اش دقیقا همین جا ست. خودسری را به نسبت قانون تعریف می شود کرد. اما وقتی ساختار حقیقی نقض قانون حقوقی را فرمان می دهد چطور می شود تبعیت نکرد؟ این است که خودسری در جوهر این نظام تعبیه شده است. از سر تعارف با مردم ایران و جهان است که مقامات هر از چندی حرف و سخنی می گویند که گویا قرار است قانون نوشته شده معتبر باشد. و نیست. اگر تحولات این چندساله را هم بنگریم در واقع باید بگوییم که جمهوری اسلامی مرتبا در دفاع از ساختار حقیقی خود صریح تر شده است. مثلا به حرفهای جواد لاریجانی بنگرید که کاملا از قوانینی که مبتنی بر ساختار حقیقی است دفاع می کند و حتی به آنها افتخار می کند. یا به مواضع مصباح یزدی توجه کنید. او کسی است که کمترین اهمیتی برای قانون اساسی قائل نیست و تلاش می کند ساختار حقیقی را بر ساختار حقوقی مسلط کند. به نظرم بحران های دوساله اخیر هم از همین اراده سیاسی سرچشمه می گیرد. علاقه رهبر به تغییر قانون اساسی هم در واقع به همین معنا ست که تا می شود ساختار حقیقی را معتبر سازند و حقوقی کند. چیزی که باید آن را براندازی نرم جمهوری دانست. 

نهادهای بین المللی بهتر است به جای خواستاری اصلاح در قوانین - که آن هم به نوبه خود ضروری است - به مساله دوگانگی در ساختار حقوقی و حقیقی جمهوری اسلامی توجه دهند و این معضل را برجسته کنند. معضلی که بسادگی می شود همان یک کلمه: قانون. اما قانون توافق شده. قانون نوشته شده. قانونی که پیمان مردم ایران با نظام و سبب شناسایی جمهوری حاصل از آن نظام از سوی جهان است. نظامی که از قانون توافق شده و نوشته شده و از پیمان اجتماعی پیروی نکند و سوداهای خود را زیر لوای آن برای تعلیق جمهوری دنبال کند نظامی نامشروع است. هر چند که شرعی باشد. گرچه آنچه بر خلاف پیمان با مردمان باشد شرعی هم نیست.
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_877.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/12/post_877.shtml دین جمهوری و دین استبداد Fri, 02 Dec 2011 11:20:21 +0000 عکس ملکه و دیوار انزوا


پنجاه سال پیش وقتی ملکه الیزابت به ایران سفر می کرد هرگز کسی پیش بینی نمی کرد که روزی عکسی که او در ضیافت شاه ایران انداخته است به عنوان سند نگهداری عکس «شاه مخلوع» (+) از اتاق های ویران شده سفارت بریتانیا بیرون آورده شود و همچون سندی از یک جرم محرز در خبرگزاری یک دولت اسلامی منتشر شود (+).

کاری به این ندارم که عکس و خبرش می خواهد وانمود کند که دولت بریتانیا همچنان گویی طرفدار شاه است چون خودش او را سر کار آورده و با کودتای آمریکایی حفظ اش کرده است و این داستان ها. به این هم کاری نداشته باشم که اتاق های سفارت در زیر چشم پلیس دولت اسلامی تخریب شد و آن را اصلا اوباشان دولت که هر جا بخواهد حاضر می شوند تخریب کردند و اموال را سوختند و چه و چه ها که بی نیاز از گفتن من است و اکنون همه جا عکسهایش هست و تلویزیون دولت آخرالزمان تصاویر آن را هم پخش کرده است. به اینکه این دولت آخر نظام چه حاصل کرد جز تف و لعن و بیانیه های محکومیت همه جانبه حتی از شورای امنیت هم کاری نداشته باشم. سخن بر سر آنچه امروز در ایران گذشت بسیار است و دیگران گفته اند و خواهند گفت. سخن من بر سر همان یک عکس است که شاه و فرح را که تازه مادر شده بود در حال تعارف به ملکه الیزابت در سر میز شام رسمی نشان می دهد. و البته هم آن عکس و هم عکس آن عکس که در خبرگزاری سپه نشان فارس منتشر شد.

به رخ کشیدن آن عکس از چشم من نشانه ای است از دو دنیای سخت متفاوت. چند کلمه ای از این تفاوت می گویم و می گذرم.

یادم نیست چه سالی بود ولی باید سالهای اول انقلاب و اغاز دهه 60 بوده باشد. در ساختمان ستاد انقلاب فرهنگی کار می کردم. دوست بسیجی خوشدلی داشتم که اهل نماز و پرهیز بود. یک روز با یک دو تن دیگر از دوستان اش مرا هم به دیدن خانه ای برد که تازه مصادره شده بود. خانه ای در شمال شهر تهران که گویا تا آن زمان که ما آن را دیدیم لاک و مهر بود و هنوز هیچ چیزی دست نخورده بود. دوره مجله کیهان هفته را یادم می آید دیدم در اتاق خواب خانه و یک دفترچه تقویم جیبی بزرگ که پر از یادداشت بود. برداشتم و ورقی زدم. به نظرم رسید نویسنده از اقلیت های مذهبی بوده است. خاطرات روزانه بود. آن صفحه ای که من درنگی در آن کردم رویایی را ثبت کرده بود با قلم خودنویس آبی و خطی خوش. این اولین و آخرین باری بود که به یک خانه مصادره شده وارد می شدم. همه چیز را سر جای خود گذاشتیم و بیرون آمدیم. نه کسی خندید و نه کسی چیزی کشف کرد و نه چیزی را به رخ کسی کشید. خانه بود با تمام متعلقات اش. صاحبخانه گذاشته و رفته بود. لابد جانش را در برده بود که آنطور رفته بود که دفترچه اش هم روی میز کنار تخت جا مانده بود. همه می دانستیم و اصلی ناگفته داشتیم که هر چه آنجا هست به حریمی تعلق دارد که حریم ما نیست. ما مثل گروهی از کودکان برای کنجکاوی سری به خانه ای زده بودیم که انقلاب صاحبخانه اش را خوش نداشته بود. 

آمدن و ریختن به داخل یک سفارت به خودی خود کاری نابکارانه است. بدتر از آن آتش زدن اموال و ماشین ها ست. بدتر برداشتن چیزها از اتاق ها و بیرون   بردن و غنیمت گرفتن است. و از آن بدتر آن است که چیزی آنجا پیدا کنی و به دیگران نشان دهی و فکر کنی کشفی کرده ای و بگویی این اینجا چه می کند؟ کسی نیست بپرسد تو خودت آنجا چه می کنی؟ 

کسی که می پرسد این عکس اینجا چه می کند دنیایی با آن که این عکس را نگه داشته تفاوت دارد. برای پرسنده تاریخ با خود او و حکومت او و نظام او و حتی رئیس جمهور محبوب اش شروع می شود. برای این کسان تاریخ انقلاب هم تا شش سال پیش به پشیزی نمی ارزد چه رسد به تاریخ قبل از آن و یا تاریخهای پیش و پیشتر از آن. برای کسی که عکس را نگه می دارد تاریخ قابل تجزیه نیست. تاریخ همه تاریخ است. تاریخ روابط دو ملت یا دو دولت از از ابتدای آن معنی دارد تا امروزش. برای نگهدارنده طبیعی است که تاریخ را وسیعتر ببیند و برای یابنده اسباب پرسش های نابجا ست.

پرسنده و خبرگزار می خواهد تاریخ در او خلاصه شده باشد. نگرانی اش این است که چرا غیر از من هم دیگری وجود دارد و دیده می شود. یا اصلا حیرت می کند که چطور عکس یک شاه مخلوع می تواند در سفارت یک دولت مهم هنوز موجود باشد. پرسنده و خبرگزار هر دو همدل اند که همه دیگران و سفارت ها به عنوان نماینده آن دیگران باید از خط و خواهش آنها پیروی کنند. پرسنده و اشغالگر و خبرگزار بیرون جای سالمی باقی نگذاشته است. انتظار دارد وقتی به درون سفارتی هم هجوم می برد باز تصویر خود را ببیند. از اینکه تصویر دیگری را می بیند شگفت زده می شود. برایش تازگی دارد. خبرش می کند.

پرسنده و خبرگزار همیشه از طریق اشغال ارتباط برقرار می کند. راههای دیگر رابطه برایش بسته است. ناچار باید از دیوار بالا برود. وقتی هم بالا می رود برای رسیدن به جایی و یافتن نیست برای تخریب است و تهدید. راه دیگری نمی شناسد. 

اشغال سفارت بریتانیا میکروکاسم وضعیت سیاست امروز ایران تحت ولایت آقای خامنه ای است. بن بست است. خامنه ای احساس حقارت می کند و با "تهدید عملی" سفارت می خواهد این تحقیر را فرافکنی کند. تماشای عکس شاهی که میزبان رهبر یک قدرت جهانی است حسی توامان از خردشدگی و حسرت و سرکشی دارد. آن عکس تنهایی سیاست ولایی و ولایتمداران را نشان می دهد و جهانی که به دست خود آن را پر از دیوار کرده اند. دیوارهایی که قادر به برداشتن اش نیستند. تنها می توانند از آن بالا روند. این تمام حیثیت این نظام است.

آن عکس شاهد یک دوره دیگر و دنیای دیگر است. دنیایی که ایران ولایی با آن بیگانه مانده است. آن عکس از تاریخی در گذشته نشان دارد اما شاخص عجز امروز و شاهد دنیای آینده ای است که در آن حریم ها چه خصوصی چه سیاسی و دیپلماتیک حفظ می شود و کسی نمی پرسد شما در حریم خود چه دارید و چه نگه می دارید. دنیای ارتباط است. دنیای انزوا نیست. دنیای کنجکاوی تهاجمی کسانی نیست که به خانه من و شما و آنها سرک می کشند، خانه شما را خانه خود می پندارند، و اسباب خانه شما را می شکنند یا می برند و اسناد خانه شما را عکس می گیرند که ببینید اینها متهم اند که دنیای دیگری دارند. 

-------
ملکه الیزابت تنها یک سفر رسمی به ایران داشته است که مربوط است به مارس 1961. فیلمی از آن سفر را که تاریخ 9 مارس دارد می توانید در اینجا ببینید:
Queen in Persia
]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/11/post_876.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/11/post_876.shtml عکس کارگاه نشانه شناسی Tue, 29 Nov 2011 21:36:00 +0000 هر که هستی باش اما قاتل همت مباش میانمایگی بد است و بدتر از آن است بیمایگی. با جمله منفی شروع نکنم. بهتر است بگویم تعالی نگری و کمال طلبی شایسته تر است آدمی را. آدم را سر ذوق می آورد. اصلا آدم را شکوفا می کند. آدم را آدم می کند. من به همین دلیل به استیو جابز احترام می گذارم.

استیو جابز را فقط از منظر این «هنر»ش می توان بی قید و شرط ستایش کرد. این هنری است که در هر که باشد باید او را ستود. آدم باشد یا فرشته و صاحب نور و کرامات یا درویش و سلطان یا نه حتی کسی که نورش روشن نباشد. بگذار به قول عین القضاه صاحب نورسیاه باشد اما هنر کمال نگر و بلندنگر داشته باشد.

در قدیم به این هنر می گفتند همت. آدم باید همت داشته باشد. هر صفت و مذهب و ایدئولوژی و حزب و بازی بعد از اینها می آید و ارزش دارد. اما اگر به بهانه مذهب و ایدئولوژی و ضدیت با این و آن هنر را ندیدی چه چیز را خواهی دید؟ و چه ارزشی دارد آن دیده و دیدن؟

یک آدم با هنر و با همت یک خصلت اساسی دارد. هیچ کاری را سبک نمی گیرد. هیچ کاری را سرسری نمی گیرد. کسی که در فرهنگ رفع تکلیف زندگی می کند از همت و هنر صد فرسنگ دور است. و سخن ادم بی هنر شنیدن چه ارزشی دارد؟ کار آدم بی همت چه اهمیتی دارد؟

استیو جابز بهانه است. اصل ستایش کمال است. ستایش ابتکار است. ستایش طرح نو در انداختن است. حرف نو زدن است. سخن نو آر که نو را حلاوتی است دگر. زندگی بدون این حلاوت تلخ و زهرمار است. به هیچ نمی ارزد.

امثال استیو جابز زندگی را زیبا می کنند. چون ذهن زیبا دارند. جان هنرور دارند و اراده اهل همت در ایشان است.

جلال ستاری در عظمت هزار و یکشب می گوید این کتاب رمز زندگی است. زیرا زندگی شگفتی است و هزار و یکشب سرشار از شگفتی. زندگی بدون شگفتی چیزی نیست که بیارزد. همت و هنر ما را شگفت زده می کنند. عرصه های نو کشف می کنند. ما را و زندگی ما را تازه می کنند.

اصل این است و باقی همه فرع و فرع فرع.

من استیو جابز را ایرانی می خواهم. می دانم که راه زیادی باید رفت. اما می دانم که صاحب همت باشد راههای دراز کوتاه می شود. می دانم که تا وقتی صاحب همت در وطن ما آواره است استیو جابز هم نمی شود. اما امید می برم که ما بس کنیم آواره کردن اهل همت و اهل هنر را. این همه جایی و جهانی است. این فقط آمریکایی نیست. این را می توانیم از خود کنیم. به دست آوریم. کافی است رصدخانه ای بنیان کنیم که کارش رصد اهل هنر باشد. اهل هنر گرد آن خانه جمع خواهند شد.

 اما در میان کسانی که یا همت خود کشته اند یا چون مغولان کمر به قتل همت دیگران بسته اند چگونه می توان خانه ای چنان بینان کرد؟ می شود؟ امیدی هست؟

در میان قیل و قال ستایش و نکوهش جابز من نگران آن بودم که آیا می توانیم طراحان و هوشمندان و تعالی جویان و نوکاران را در میان خود رشد دهیم و عزیز داریم؟

پس این شد که فکر کردم فاصله ما تا دیدن و رشد دادن جابزها از جوانان صاحب همت مان چقدر است. حاصل اش این شد که می خوانید. صورت امروز واقعه تلخ و تند و تراژیک است. اما امید در ما زنده است. کافی است گوش به احمق نکنیم. و آن شگفتی و سرزندگی و هنر و همت را زنده نگاه داریم. هر طور که هست. زود باشد که در این ظلمات نوری ظاهر شود. مهم این است که غرق نشویم. آتشی را که نمیرد همیشه در دل سوزان نگاه داریم. تن به بلاهت و کوته نظران بی هنر ندهیم از هر قماش که هستند. ایران را همت و هنر ما نجات خواهد داد. این گمشده ما ست. هر جا یافتیم باید آن را عزیز داریم. دریغ است که این فرصت آموختن از استیو جابزها را از خود دریغ کنیم به این یا آن یا هر بهانه. فکر کنیم اما نه برای حسرت خوردن برای آموختن که: چرا استیو جابز ایرانی نبود؟


]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/10/post_875.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/10/post_875.shtml کلمات Mon, 17 Oct 2011 01:17:27 +0000 عصیانستان باورمردگی تقریبا تمام وبلاگ اش را خوانده ام. شعرش تا یک سالی پیش مسیری عادی می رود اما از خرداد سال 89 آتش می گیرد و هر قدر که می گذرد این آتش کلمات را بیشتر می سوزد. به شعرهای شش ماهه اخیر او باید جداگانه پرداخت که غلظت کلامی تکان دهنده ای دارد. می خواستم حرفی بزنم در باره نهال. فکر کردم پیش از آن که حرفی بزنم بهتر است بگذارم او حرف بزند. خودش بگوید. خودش که می گوید به کسی سفته نداده است که چه باید باشد. شعر و سخن او همان او ست. هزار کلمه از کارهایش را انتخاب کرده ام که می خوانید. به ترتیب تاریخ است. فقط این اول یک جابجایی صورت داده ام به دلیل واضح. تا تاکید کنم. بعد که خواندیم و او را بهتر شناختیم می شود بیشتر حرف زد:

چهارده خرداد 89

فرصتی نمانده!

به من آوازی بیاموز!  در واپسین روزهایم خواهم خواند.  آنچنان نافذ که "رهایی"  رخنه کند بر بطن اسارت این خاک!


12 خرداد

روز تو ست امروز

می دانی؟

یادت مانده است؟

هنوزم هم سیاه بر تن داری؟

پارسال ، همین روزهای نه چندان دور بود که روزهای سبز را به رستاخیزخون کشاندند.

امسال! نه به اندازه هیج سال دگری ، امروز را از طرف تمام مادران به نام تو مینامم.

فقط تو!

تویی که آزاده پروراندی !

...
 

28 خرداد

شتاب کن !  سخن خلاص را بگو!  مرا تحمل این درد " باور مردگی " نیست!

 

29 خرداد

در توهم بقاء

به آفت خون کشاندید

غافل

هر قطره که می چکید

عصیان تازه ای می رویاند

و اکنون

این "عصیانستان"

تمام " آزاده خاک " ما را فراگرفته است...

برای خود

"هرزه خاکی " دیگر بجویید.

 

30 خرداد

آزاد مرگی ی  "پاره های" سرزمینم در " سال " دلتنگی...

نه چندان دور که ازیاد توان برد

.... همین "پارسال"!


22 تیر

اکنون که حرف آخر این عشق

مانده در گرو ی "قاف"

وصال   افسانه است!


25 مرداد

از این صد چند گزمه به باروی غریبگی

چون بگذرم....

دیگر مجوییدم!

 که به تنهایی خویش میروم!


20 شهریور

نشد که زندگی روی دیگر سکه رابه خانواده ی چهار نفره ی ما نشان دهد

نشد که خوشبختی با ما پیر شود

... 

 30 شهریور

 یه باکس بدون فیلتر با طعم دلهره لطفا"!

سیگارت رو عوض کردی؟

آره! آخه هیچی به کام نیست.

خیلی سنگینه! آخرش خودتو به کشتن میدی!

هوم ... خوبه.... سبک شدم!!!!


12 آبان

گو که هزاران زخم بر پیکرنشانده ای

اصل تو از جوانه عاریست
سر بر می آورم به رهایی باز
که رویش ،  اندیشه ء ریشه های من است.

 

3  آذر

زندگی مجاوردکل- شکلها و امواج درد- خبر/ در چهار دیواری سلولی، شبیه سازی شده از طرح یک مهندس شکنجه.  فقط مشابه/ تنفسهای سربی سخت با صدایی خفه کن/ وعده غذا ناسالم ، فست فقرها، گوشت گونه های سرخ شده با سیلی های چرب صدبارمصرف/ شیرینی های زهر به کام / سیگار پاکت پاکت دل و جگر سوخته/ همزیستی مدام با کثرتی از توهم- خویشی ها  دررفت  و آمدهای بی وقت فرساینده تا زندان شان تبعیدشان ردیف بی نشانشان/ بدخوابی/ نعره ء هر شبانه کابوس هم- سایه ام/ امروزمرگ کمتر ناگهان است .


26 دی

من یک شهربندم

بند بندم درد

اینجا

پر بی قانون

زمستان تنها پای دار پنبه میزند

سوز استخوان می بلعد

تقاطع بیخ گلو همیشه بند است

نظام سوت میزند

...


4 بهمن

هفتگی ما:

اعدام شنبه
یک اعدام شنبه
دو اعدام شنبه
سه اعدام شنبه
...چهار 
پنج
...و
جمعه های دلهره


6 بهمن

بالش رو باید مچاله کنم قد یه دستمال کاغذی بکنم تو گوشم ولی باز صدای جیغ ها رو میشنوم. چقدر داد میزنین. اینقدر صدام نکنین. نهال...نهال..... باید شما ها رواز تو چشام هی تف کنم بیرون. گردنم باید شور و لزج باشه تا رو یه سمت  سندروم بیقراریش جا بیفته.

با این همه بیدار- کابوسی دیگه ازت نمی ترسم. فقط  ازاون چهارتا دستت، از اون پنجه های دراز آبی ات که تو شب چشم رو میزنه و اون ناخنهای بلند نارنجیت.

امشب بازت میکنم . آزاد . دستات رو اما قایم میکنم . به اونا کاری نداریم. دهنت کافیه واسه لیسیدن  ، تمام کردن. دهنی که بو نمیده، خیس نیست. خیلی وقته کنار کسی نخوابیدم. می خوام کنارت  بلند بخوابم امشب. هم قد تو، هم قد مرگ.

....


21 بهمن

ساعت بستری به وقت اینجا!

ترافیک شر!

بوق هایی که قیف شده اند به گوشم از دهن های گشاد.

همه رفت هایی که ترمز کرده اند پیش پای فلش ای که به یکطرف  چشمک میزند.

درهایی که نعره میزنند و آن ته زبانه را می بینی که روی کرسی ام لم داده و دندان میشکند.

ازدحام شر!

پوسته هایی که پوسته میشوند زیر ناخنهایم که با ولع ای دائم جویده میشوند .

آسمان هایی که خراش میدهند پلک ام راکه شور انبوه را برانگیزد.

بستر شر!

بدهکاری هایی که  پشت ام را دو امضاء می کنند دم  باجه هایی که حوادث شان روزانه  نقد می شود .

رستوران هایی که  سر راهشان  زبان سرخ شده ام را به خورد کافور میدهند.

پارک هایی که  پنیر اند و  توهم ام  را یه لقمه دود می کنند ناشتا.

قهقه هایی که قل قل اک پاهای برهنه شان را دور موهایم میپیچند تا بریده بریده نشود.

...

اینجا پای تخت ام.

 

8 اسفند

اتاق  بی قواره ء فکر

سقف کوتاه  دیواهای پر گسست بلند

تئوریسین های کوچک و  ادعاهای بزرگ

نظاره گر های جنبشی که قریب یک سال است دارد جان میدهد

مرد؟ مرد؟

هزینه اینجا  تنها کمر مدعیان را میشکند انگار، که صاحب هزینه ها کمر راست کرده اند .

خوب است! کنجار برویم با هم در این تاریکی

که

صبح، دولت مان میدرد.

 

14 اسفند

مرگ آغاز شده در من به مسری شدن

از پلک هایی که زنده ها را فریم فریم میکند با سرعتی صنعتی..

 قالب قالب

 در پوسیده حافظه ء بصیرتی ام یخ بزنند.

بارکد هایی که آن به آن شماره ء معکوس می اندازد.

خطوط بلند و کوتاه ناموزون،

 سیاه، سیاه ،

عمر.

جنون، نگاهم را مصرف می کند که مو مو  کند

بلند بلند.

من قربانی ام را تازه تازه

نذر چشم هایی کرده ام که دیگر نمی بینم ام.

 

24 اسفند

ته خط های  نوروزی را به سمع شما می رسانند:

اتحادیه اینجا و آنجا دریک نشت فوری طی برخورد نعش کش ها شان با نفت به گه نشسته اند.

سونامی،  آنجا را در وضعیت سندروم  چرنویل  قرار داد و از انتشار آن ابراز نگرانی کرد.

رادیوهای اکتیو طول موج ها را تا مجاز بمباران هوایی نه چندان دور هم پوشش داده اند.

سازمان انرژی هسته ای ،شاخص  حق مصرف شادی را با احتساب ژول بر بیضه ها ، مسلم  دانست.

سازمان بازداشت نسبت به آلودگی سلولی هشدار داد و اعلام کرد قبل از مصرف دست ها را بجوشانید.

ماهی های سرخ  آماده  در خفه بندی جدید جهت جلز و ولز بیشتر هموطنان  وارد شد.

ۥتنگ به قیمت دولتی  در بازارچه خیریه اوین  به نفع مبتلایان به اسارت عرضه شد.

طی یک عملیات نیمه انتحاری تیغ ها ، خود را در گلوی آب خوش  انداختند.

نرخ بدبختی مردم تا پایان هر سال،  عید درصد  اعلام شد.

تا گزیده اخبار هر ثانیه بعدی ، به شنیدن انفجارها دعوت می شویم.

---------------
*همه شعرها طبعا از وبلاگ او ست: لحظه های محتضر. هیچ ویرایشی در جملات یا نشانه گذاری نکرده ام. عینا نقل شده است. هر جا سه نقطه در پایان مطلبی هست یعنی متن اصلی بلندتر است. اگر کسی بتواند همه وبلاگ او را ذخیره کند مناسب است. نگران ام که بزودی از کارش بیندازند. 

]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/10/post_874.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/10/post_874.shtml شعرها Sat, 01 Oct 2011 01:05:01 +0000 تماشاچیان اعدام دیدم یکی از این مدافعان نظام مقدس طعنه زده است به جماعت سبز که دارند برای این 15 هزار نفر تماشاچی اعدام تحلیل می دهند و محکوم می کنند به این مضمون که بعله این هم از همین مردمی که می گفتید بیشماریم. حالا تحویل بگیرید. 

این مردم مردم بیشماریم اند یا مردم دیگری هستند؟ چقدر احتمال دارد که از همین گروه تماشاچیان اعدام کسانی باتوم نظام را خورده باشند یا در تظاهرات سبز شرکت کرده باشند؟

این بحث مشروعی است اما بحث من نیست. من آشکارا و به صدای بلند می گویم که این ها مردم اند و مردم ما. همانطور که آن قاتل جوان زیر هجده سال مردم است. همانطور که دزدهای بیت المال از کوچک و بزرگ مردم اند. بسیجی های باتوم بدست و بسیجی های منتقد تندروی ها نیز هر دو مردم اند. ما برای یک بهشت موعود نقشه نمی کشیم. این خطا را دیگر تکرار نمی کنیم.

مساله ناب گرایی و اتوپیاسازی مساله من و ما نیست مساله ای است که جمهوری مقدس باب کرده است. من اول بار حدود 16-17 سال پیش این موضوع را با دوستان و دانشجویان ام مطرح کردم که مسلمان واقعی به معنایی که نظام دارد تبلیغ می کند وجود ندارد. این از بدیهیات ایدئولوژیک شده نظام است اما واقعیت مسلمانی همان است که در فقه آمده است و نمونه روشن و عمومی آن در توضیح المسائل ها درج است. به زبان ساده تاریخ فکر دینی و عمل سیاسی جمهوری اسلامی در  یک گزاره قابل خلاصه شدن است: نامسلمان شماردن هر کس که از حکم اسلام عدول کرده باشد حتی اگر ریش زدن باشد و چادر سر نکردن و هزار گناهی که اصلا گناه نیست و به دولت مربوط نیست در حالی که مسلمان فقه و توضیح المسائل می تواند دزد باشد و مسلمان باشد و زناکار باشد و مسلمان باشد و وطی حیوانات کند و مسلمان باشد. این فرق اسلام جمهوری با اسلام واقعی است. در اسلام واقعی شما هر کار کردید از دین خارج نمی شوید. در اسلام تخیلی جمهوری شما به ادنی بهانه ای، از هزاران بهانه هر روز افزونتر، از دین و مسلمانی و قرب نظام و خودی بودن و چه و چه خارج اید. بنیاد اسلام تخیلی مانویت است و خارجیگری. طوری که در آخر فقط شورای نگهبان می ماند و ولی فقیه اش. و البته تمام کسانی که با تملق و تزویر از منافع کثیر و مفسده های عظیم بهره ورند. و گویا نمونه های عالی همان اسلام تخیلی هم باشند. تاریخ نظام مقدس از این نگاه تاریخ بهانه هایی است که روز به روز و سال به سال گروههای بیشتری از مردم را از دین خارج دانسته است و از مواهب زندگی عادی تحت نظام جمهوری اسلامی. یکی سنی است و یکی درویش است و یکی روشنفکر دینی است و دیگری به امام زمان اعتقاد ندارد یا شفاعت را نمی پذیرد و الخ. هر کس که از محدوده تنگ فکر و پندارهای دینی نظام بیرون رفته باشد از دین بیرون است. 

آزادی واقعی در دین تنها وقتی پیدا می شود که امکان خطا و گناه وجود داشته باشد. اگر اتوپیایی بخواهیم بسازیم که در آن کسی گناه نمی کند و خطا نمی کند و دزدی و فساد نمی کند نتیجه اش تن دادن به همه انواع فساد است در عمل و انکار فساد است در زبان و تبلیغات. درست به همان راحتی و سادگی که احمدی نژاد دروغ می گوید. نتیجه اش غیرعقلانی شدن امر اجتماعی و سیاسی و رواج ریاکاری بی پایان است. حتی وقتی سربازان گمنام امام زمان روشنفکران را می کشند باید کار کسی دیگر باشد و وقتی به بچه های مردم در کهریزک تجاوز می کنند باز پای بیگانگان در میان است. این مقاومت دون کیشوت وار در برابر واقعیت همه چیز را بازیچه می کند از اخلاق و دین تا تربیت و مدیریت و تدبیر مدینه.

نتیجه این می شود که وقتی واقعیت تمام قد در برابر ما می ایستد و خود را تحمیل می کند یا شگفت زده می شویم یا به توجیه می افتیم و در این فرقی در سبز و غیرسبز نیست. نه سبز بودن مصونیت از خطا در دید و بینش و تحلیل می آورد و نه غیرسبز بودن و طعنه زدن به سبزها گرهی از مشکلات انبوه شده باز می کند. مشکلاتی که اگر سبزها توان دیدن آن را نداشته باشند اما در تولید و سوء مدیریت های منجر به آن هم نقشی نداشته اند. آن که امروز دروغ های بزرگ می گوید و فساد می کند و حرث و نسل را نابود می کند و از آب و خاک و دین و وطن مایه می گذارد تا خود را حفظ کند است که باید جواب دهد. این مملکت یکشبه خراب نشده است که یکشبه آباد شود. سبزها این را باید بدانند و خرابه ها را بازشناسند و به حساب گیرند و چاره جویی کنند. غیرسبزها هم باید دیر یا زود اذعان کنند که شکست خورده اند. کشور را ویران کرده اند. گامی در بهبود وضع فرهنگ عمومی برنداشته اند. مردم را عاصی کرده اند. حاشیه های شهری را پت و پهن کرده اند و بر جماعتی حکم می رانند که عشق اعدام است. و چنان مشتاقانه به دیدن اعدام می آید که گویی با آن همذات پنداری می کند. در صف انتظار ایستاده تا نوبت خودش برسد. می خواهد بداند اعدام چگونه چیزی است. پیش از آن که بر سرش آید. این تفریح و آموزش نظام است برای مردم اش. و البته سرنوشت مردم در این نظام که خرخره مردم را می جود. و به همان نسبت سرنوشت سردمداران این نظام. اینها تماشاچیان امروز و آینده نظام اند در میدان اعدام. 

]]> http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/09/post_873.shtml http://sibestaan.malackut.org/archives/2011/09/post_873.shtml هويت ايرانی Thu, 22 Sep 2011 00:26:38 +0000